Οταν το ποδόσφαιρο το λέγανε φιλότιμο

Κι ο αθλητισµός είναι ψυχολογία. Δεν είναι μονάχα άσκηση σώματος. Είναι πάνω απ’ όλα άσκηση ψυχής. Και το σώμα, με την προπόνηση, με τις ντόπες ακόμα, το μαζεύεις. Την ψυχή, πώς να την ξυπνήσεις; Κι αυτό ο μεγάλος Πλάτων το εξηγεί στην «Πολιτεία» του, λέγοντας επί λέξει:

«Πολιτείες µε υψηλό φρόνημα ξεπερνούν ακόμα και τον όλεθρο». Κι έφερνε παράδειγμα το φρόνημα των Αθηναίων, μετά την καταστροφή της Αθήνας από τη στρατιά του Ξέρξη. Σκαρφαλωμένοι στα βράχια της Αίγινας και της Σαλαμίνας, παρακολουθούσαν την πόλη τους να καίγεται, και τους υπέργηρους γονείς τους να σφάζονται αλύπητα, από τις ορδές των Ασιατών, υπερασπιζόμενοι με νύχια και με δόντια τον βράχο της Ακρόπολης.

Στα µάτια των διωγµένων Αθηναίων, διάβαζες τη λαχτάρα για εκδίκηση και την πεποίθηση για νίκη. Γιατί η δυσκολία, η συμφορά, τους ξύπνησε το φρόνημα. Και η περιπέτεια φρόνημα έγραψε, και γράφει πολλά χιλιόμετρα, στο βιβλίο του ποδοσφαίρου, Δεκαετία του ’50. Φτώχεια, πόνος, νωπό το αίμα παντού. Τα πιο πολλά παιδιά παίζανε μπάλα ξυπόλητα, γιατί τα παπούτσια ήταν είδος προς εξαφάνιση. Και «χτίζαμε τον Ολυμπιακό«», μου έλεγε ο συγχωρεμένος ο Ευάγγελος Χέλμης, «με το τίποτα». «Κι ήμουν αναγκασμένος να τρέχω και να παρακαλάω τον Εβερτ, αρχηγό της αστυνομίας, και τον Καραμπάτσο, διοικητή του Πειραιά, να τους αφήνει ελέυθερους, τουλάχιστον τα Σαββατοκύριακα. Μιας και ο μισός Ολυμπιακός κουβάλαγε σφυροδρέπανο στην καρδιά του, ο Δαρίβας, ο Μιζούρι ο Μουράτης, ο Πολίτης, ο Γόδας, ο Σούλης, ο Βαγιακάκος, το λιονταράκι ο Ξανθόπουλος, όλοι τους στον αστερισμό του συλλαμβάνομαι. Και τα κρατητήρια του Πειραιά και η Μακρόνησος, τόποι παραθερισμού τους. Και μ’ όλα αυτά στην πλάτη μου», συνεχίζει ο κυρ-Ευάγγελος, «έπρεπε να συμμετάσχω σε τουρνουά με το καλύτερο ποδόσφαιρο της Ευρώπης. Ραπίντ, Βιέννα, Βίνερ, Αούστρια, Ερυθρός Αστέρας, Παρτιζάν, Μπεουκράδσκι, Χόνβεντ, όλες τους καλογυμνασμένες σε γήπεδα με χορτάρι, καλοταϊσμένες με παίκτες που ζούσαν από το ποδόσφαιρο. Ποιους να πρωτοθυμηθώ; Χάπελ, Xάναπι, Οτσβιρκ, Τσέμαν, Αουρέτνικ, τα θηρία που βγάλαν την Αυστρία 3η δύναμη στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Βέρνης. Και κοντά σ’ αυτούς Τσαϊκόφσκι, Στάνκοβιτς, Μπεάρα, Μπόμπεκ, Σεκουλάρατς, οι παικταράδες που φέρανε τη Σερβία 4η δύναμη στον κόσμο. Κι έπρεπε να τους παλέψω με οικοδόμους, ταξιτζήδες, τραμβαγέρηδες, λιμενεργάτες, …παιδιά του μεροκάματου, που ξεθεωμένα κάνανε προπόνηση στην καρβουνόσκονη του Καραϊσκάκη».

Κι όµως τα καταφέρνανε. Και πέντε χρόνια δεν χάσανε σε τουρνουά Χριστουγέννων, Πάσχα, την ώρα που οι άλλοι δύο συνέταιροι στο ΠΟΚ τρώγαν το ξύλο της αρκούδας και φεύγαν μαδημένοι και πράσινοι και κίτρινοι. «Και τι ήτανε κείνο που μας κράταγε όρθιους απέναντι στα θηρία της Ευρώπης;» έλεγε ο κυρ-Ευάγγελος. «Η ψυχή! Και στη ζωή δύο πράγματα δεν μπορείς να κάνεις: τον αργό γρήγορο, και τον χέστη παλικάρι». Και πίσω απ’ τα λεγόμενα του ανθρώπου που σήκωσε 10 πρωταθλήματα και 6 Κύπελλα, διαβάζω 50 χρόνια στα γήπεδα, το ίδιο σενάριο.

Ο αθλητισµός είναι πάνω απ’ όλα ψυχολογία. Κι αν την έχεις, τα ψηλότερα βουνά φαντάζουν λοφάκια. Κι αν δεν την κουβαλάς, κι ο Λόφος του Στρέφη φαντάζει Ταΰγετος, και τα παραδείγματα τα βιώνουμε 55 χρόνια στα γήπεδα. Και όλα τους επαληθεύουν του λόγου το αληθές. Κι αύριο συνεχίζω το ασυνήθιστο οδοιπορικό με άλλα συγκεκριμένα γεγονότα που τα έχει καταγράψει ανεξίτηλα η ποδοσφαιρική ανάμνηση. Και θα συνέχιζα το οδοιπορικό των ξερών γηπέδων της καρβουνόσκονης, το οδοιπορικό της λαχτάρας για δίτερμα, για το πριμ νίκης βανίλιας, της πορτοκαλάδας, του μπράβο της πλατείας και των κερασμάτων από την Πειραϊκή μέχρι το Τουρκολίμανο, αλλά καμιά φορά και η πένα στεγνώνει αν χρειαστεί να γράψει για μέρες ψυχής.