Ο ρόλος της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας

Ολες οι μελέτες της τουρκικής κοινής γνώμης υπογραμμίζουν ότι η πορεία της οικονομίας αποτελεί το βασικότερο κριτήριο για την εκλογική συμπεριφορά των τούρκων πολιτών. Η ανάκαμψη της τουρκικής οικονομίας υπήρξε το βάθρο επί του οποίου ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν οικοδόμησε την πολιτική του ηγεμονία. Εδώ και αρκετό καιρό, ωστόσο, η οικονομία έχει μετατραπεί από ισχυρό χαρτί σε αχίλλειο πτέρνα της τουρκικής κυβερνήσεως. Επίκεντρο των τελευταίων εξελίξεων υπήρξε η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας. Μόλις μερικούς μήνες μετά τον διορισμό του στην ηγεσία της κεντρικής τράπεζας της Τουρκίας, ο τούρκος πρόεδρος απομάκρυνε με μεταμεσονύκτιο διάταγμα τον Νατζί Αγμπάλ αντικαθιστώντας τον με τον  Σαχάπ Καβτζίογλου. Ο διορισμός του Αγμπάλ τότε είχε οδηγήσει στην παραίτηση του υπουργού Οικονομίας και γαμπρού του τούρκου προέδρου Μπεράτ Αλμπαϊράκ. Η θητεία του χαρακτηρίσθηκε από την προσήλωση στις αρχές της νομισματικής ορθοδοξίας και  την προσπάθεια εμπεδώσεως κλίματος εμπιστοσύνης. Αυτή αντικατοπτρίσθηκε και στη μερική ανάκαμψη της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας έναντι των κυριοτέρων ξένων νομισμάτων. Η απόφαση της κεντρικής τράπεζας να αυξήσει το βασικό επιτόκιο κατά 2% στο 19% την Πέμπτη 18 Μαρτίου έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τις αγορές. Το διάταγμα αποπομπής του Αγμπάλ δημοσιεύθηκε μετά τα μεσάνυκτα της Παρασκευής 19 Μαρτίου και αφότου έκλεισαν οι χρηματαγορές των Ηνωμένων Πολιτειών με σκοπό να αποφευχθεί ακαριαία αναστάτωση στην ισοτιμία της τουρκικής λίρας. Αυτή βεβαίως επήλθε τη Δευτέρα 22 Μαρτίου, βυθίζοντας την ισοτιμία της τουρκικής λίρας κοντά στα ιστορικά της χαμηλά.

Πώς εξηγείται η κατά τα φαινόμενα αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά της τουρκικής ηγεσίας; Φημολογείται ότι η αποπομπή συνδέεται με την πρόθεση Αγμπάλ να διεξαγάγει έρευνα για το πώς ξοδεύθηκαν συναλλαγματικά αποθέματα περίπου 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την υποστήριξη της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας επί υπουργίας Αλμπαϊράκ. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρά την αποπομπή Αγμπάλ, η απόφαση αυξήσεως των επιτοκίων παρέμεινε εν ισχύι. Ενώ τα επιτόκια παραμένουν υψηλά, ο τούρκος πρόεδρος εμφανίζεται αποφασισμένος να υπερασπισθεί την ανορθόδοξη άποψή του ότι τα επιτόκια αποτελούν την αιτία του πληθωρισμού και να τείνει χείρα βοηθείας στους κλάδους εκείνους της τουρκικής οικονομίας των οποίων η επιβίωση εξαρτάται από την παραμονή των επιτοκίων σε χαμηλά επίπεδα. Επιπλέον, η χρήση των πόρων της κεντρικής τράπεζας με σκοπό την υποστήριξη της οικονομίας θα μπορούσε να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο στα χέρια της τουρκικής κυβερνήσεως, αν αυτή αποφασίσει να κηρύξει πρόωρες εκλογές, κάτι που θεωρείται πιθανότερο μετά τις τελευταίες εξελίξεις.

Η αλλαγή ηγεσίας στην τουρκική κεντρική τράπεζα αναδεικνύει πάντως για άλλη μια φορά και ένα καίριο πρόβλημα διακυβερνήσεως. Τα ύστερα χρόνια της Σοβιετικής Ενώσεως είχε αναπτυχθεί η λεγόμενη «κρεμλινολογία». Δεδομένης της αδιαφάνειας στη λειτουργία και τις αποφάσεις της σοβιετικής ηγεσίας, διάφοροι ειδικοί προσπαθούσαν να εξαγάγουν συμπεράσματα από τις λεπτομέρειες στη συμπεριφορά και τις κινήσεις των ηγετικών στελεχών του ΚΚΣΕ κατά τις δημόσιες εμφανίσεις τους στο Κρεμλίνο. Μια αντίστοιχη «επιστήμη» τείνει πλέον να αναπτυχθεί και στο τουρκικό προεδρικό μέγαρο. Ο γαμπρός του τούρκου προέδρου μπορεί να παραμένει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητος από την ημέρα της παραιτήσεώς του, αλλά παραμένει ισχυρός στο παρασκήνιο. Η αποπομπή Αγμπάλ θα μπορούσε να θεωρηθεί και προοίμιο επιστροφής του στην κυβέρνηση, λίγους μήνες μετά την υποχρέωσή του σε παραίτηση ως αποδιοπομπαίου τράγου για την απογοητευτική πορεία της οικονομίας. Η αποτυχία του προεδρικού συστήματος να προσφέρει τα υπεσχημένα αποτελέσματα στη διακυβέρνηση της χώρας γίνεται εναργέστερη στα ζητήματα οικονομικής πολιτικής.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)