Βενιζέλος – Βελουχιώτης

Πάνδημη ήταν η υπερηφάνεια των Ελλήνων για τα διακόσια χρόνια από την έναρξη της εθνεγερτήριας Επανάστασης του 1821, με τις συνήθεις αποστασιοποιήσεις, ιδίως εξ αριστερών, όπου οι αναγνώσεις του Κορδάτου συνεχίζουν ακόμα να κυριαρχούν. Για να δοθεί η εικόνα μιας λαϊκής εκδοχής της Επανάστασης, που αργότερα έδωσε τη σκυτάλη στην κομμουνιστική Αριστερά, η «Εφημερίδα των Συντακτών» κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο τίτλο «Οι Ελληνες απέναντι στην ιστορία τους» και τρεις εικόνες: του Κολοκοτρώνη, του Βενιζέλου και του Αρη Βελουχιώτη. Πέρα από την έρευνα της Prorata που συνοδεύει το δημοσίευμα, η εικόνα του πρωτοσέλιδου σαφώς οργανώνει συμβολικά το αφήγημα με βάση τη δημοτικότητα των προσώπων που απεικονίζει: από τον Κολοκοτρώνη στον Βελουχιώτη, μέσω Βενιζέλου, ελάχιστη είναι η απόσταση.

Τι σχέση έχει ο Βελουχιώτης με τον Βενιζέλο; Τι σχέση έχει ο κομμουνιστής αντάρτης με τον πολιτικό που όχι μόνο άλλαξε την Ελλάδα αλλά και, το 1929, θέσπισε το ιδιώνυμο αδίκημα, μέτρα ασφαλείας δηλαδή «του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών», που οργάνωσε τις διώξεις κομμουνιστών, αναρχικών και την καταστολή των συνδικαλιστικών κινητοποιήσεων; Μία και μόνη σχέση: είναι δημοφιλής ως προοδευτικός πολιτικός, άρα με τις απαραίτητες προσθαφαιρέσεις μπορεί να ενταχθεί στον αστερισμό του προοδευτισμού, της ιδεολογίας της προόδου που επικαλείται αυτού του είδους η ευρύχωρη Αριστερά.

Ο προοδευτισμός που πρέσβευε ο Βελουχιώτης έχει καταγραφεί στην περίφημη ομιλία του στη Λαμία, στις 22 Οκτωβρίου 1944, η οποία μπορεί να εκληφθεί ως το ιδεολογικό μανιφέστο του.

Σ’ αυτήν υπάρχουν εκτενείς αναφορές στο 1821, ιδεολογικά σχήματα δηλαδή για την εθνεγερσία. «Στο άκουσμα της εξέγερσης όλοι οι ισχυροί της γης, ξένοι και ντόπιοι, τρόμαξαν», λέει ο Βελουχιώτης.

«Οι κοτζαμπάσηδες, όμως, βλέποντας ότι δεν τους ήτανε δυνατό να συγκρατήσουν τον λαό και φοβούμενοι την οργή του, αναγκάστηκαν να κόψουν τη συνεργασία τους με τους καταχτητές και για να ευνουχίσουν το λαϊκό απελευθερωτικό κίνημα πήρανε όλοι μέρος στην επανάσταση κι έτσι αυτή πήρε χαραχτήρα πανεθνικό». Οι ξένοι, ασφαλώς, σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, υπονόμευσαν την επανάσταση, ενώ ο Καποδίστριας «είναι ο πρώτος καταστροφέας της Ελλάδας», ως «εκπρόσωπος όλης της ελληνικής αντίδρασης».

Το αφήγημα αυτό επινοεί έναν πανταχού παρόντα «λαό», άγρυπνο και έτοιμο να διορθώσει τον κόσμο – μέσω των εκπροσώπων του, του Βελουχιώτη και του ΚΚΕ. Το έθνος εκχωρεί τη θέση του στον λαό για να χωρέσει η νέα αφήγηση της λαϊκής ταξικής πάλης που πάντα οργανώνει μια αντίσταση. Είναι η αφήγηση που ακόμα στοιχειώνει τα ιδεολογικά σχήματα της Αριστεράς – κι ας έχουμε πληρώσει ακριβά ως χώρα αυτού του είδους την αντίσταση.