Υπό την επήρεια του Φόκνερ

«Πιστεύω πως η λογοτεχνία υπάρχει όταν εμβαθύνει στο σκοτάδι εντός μας και αρχίζει λίγο λίγο να το φωτίζει». Με την πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα «L’ Orient», ο Φρανκ Μπουίς δείχνει γιατί στη Γαλλία συζητιέται τόσο τ’ όνομά του τελευταία. Ενας συγγραφέας που επαναφέρει τις αιχμηρές δυνατότητες της μυθοπλασίας, έτσι καθώς σφυγμομετρεί την ανθρώπινη οδύνη. Γεννημένος το 1965 στην πόλη Κορέζ, ο πρώην βιολόγος και θαυμαστής του Κόρμακ ΜακΚάρθι, στο τέταρτο μυθιστόρημά του ανατέμνει τις ψυχικές και σωματικές πληγές μιας γυναίκας που πουλήθηκε σκλάβα σε εφηβική ηλικία.

Παράλληλα αποτυπώνει με τρόπο εμφατικό τις θρησκευτικές, ταξικές και πατριαρχικές διαστάσεις του τραύματος, όπως και τον τυφλό φανατισμό στα όρια της διαστροφής, που καταναλώνει η ανθρώπινη συμπεριφορά. Ενα ισχυρό εθιμικό και καταστατικό πλέγμα που διαμορφώνει το υπόβαθρο πάνω στο οποίο βασίζονται οι αποσιωπήσεις.

Η φρίκη επισκέπτεται άξαφνα έναν ιερωμένο κατά τη διάρκεια της εξομολόγησης. Μια γυναίκα με τρεμάμενη φωνή αναφέρει ότι σε συγκεκριμένο μέρος στο παρακείμενο άσυλο υπάρχουν καταγεγραμμένες μαρτυρίες μιας 14χρονης, ονόματι Ροζ, σε κάτι τετράδια. Αυτά τα σημειωματάρια καίνε ευυπόληπτους πολίτες της τοπικής αγροτικής κοινωνίας, αφού μέσα περιγράφονται ανήκουστες καταστάσεις. Από τη στιγμή που ξεφυλλίζονται οι σελίδες, ξεπηδούν οι πρωταγωνιστές ενός ζοφερού δράματος. Η τραγική διαδρομή προς την καταστροφή της ηθικής πυξίδας του ανθρώπινου συμβολαίου. Ενας ισχυρός γαιοκτήμονας της περιοχής συνάπτει τη συμφωνία του διαβόλου μ’ έναν σχεδόν χρεοκοπημένο γεωργό. Προτείνεται ένα σχεδόν φαουστικό αλισβερίσι: ο γαιοκτήμονας να πάρει σπίτι τη μεγάλη κόρη του γεωργού ως υπηρέτρια και σε αντάλλαγμα να του αφήσει τα χωράφια. Η ζωή βρίσκει σαν αντεγγύηση τη γη και ξεριζώνεται. Τα πάντα μένουν στείρα.

Σε αυτό το χορωδιακό μυθιστόρημα μπαρόκ χρωματισμών, μέσα από το εκστατικό βλέμμα του πατρός Γκαμπριέλ, η φωνή της Ροζ παλεύει με την πνευματική και σωματική της κατάρρευση. Μια έφηβη που φτάνει πολύ γρήγορα, πολύ νωρίς στην εκμηδένιση της ύπαρξής της. Σκαλίζει τα ερέβη της, με μια αμφισβητούμενη πίστη και μια παιδικότητα που έχει πετάξει μακριά. Κάποτε πρέπει να ομολογήσουν και οι σκιές. Για τον πατέρα της η Ροζ είναι φύρα. Εχει τρία κορίτσια και είναι δυστυχής, καθότι το χωράφι θέλει γερά και επίμονα χέρια. Αναπτύσσεται εδώ η φοκνερική ιδέα της αδύνατης κληρονομιάς, όπου τα παιδιά είναι η ασπίδα της επιβίωσης. Η κόρη του μετατρέπεται σε μια Ιφιγένεια. Να τον ξαλαφρώσει από τα βάρη. Ζωτικό για τον ίδιο, αν και το φίδι των τύψεων τον δαγκώνει σιγά σιγά. Στην πλούσια έπαυλη όπου φτάνει η Ροζ, ζωή δεν υπάρχει. Μόνο ο γαιοκτήμονας, ένας αδυσώπητος άνθρωπος, και η αδερφή του, που μοιάζει περισσότερο με φάντασμα κακιάς μάγισσας. Επειτα από τις πρώτες τυπικές αβρότητες η οδύνη δείχνει τα δόντια της. Το κορίτσι μετατρέπεται σε αντικείμενο απανωτών βιασμών με σκοπό να τεκνοποιήσει ο γαιοκτήμονας. Ο Μπουίς περιγράφει μέσα από τον ψυχισμό του κοριτσιού, το οποίο εκείνες τις στιγμές δοκιμάζει και τη θρησκευτική αφοσίωσή του, τις σεισμικές δονήσεις που κατακλύζουν τη σκέψη της. Πώς απωθείται ο πόνος για να καταφέρεις να ζήσεις το αμέσως επόμενο λεπτό; Η γραφή του Μπουίς δεν επιδεικνύει τάση για μελοδραματικές αφηγήσεις, ούτε επιτρέπει την πορνογραφική εκμετάλλευση των ηρώων του. Αφήνεται να αφουγκραστεί τη μύχια υλικότητά τους.

Ηθική πυξίδα

Με έντονες καταβολές στο μυθιστόρημα του 19ου αιώνα, ο συγγραφέας τονίζει τον προβληματισμό του γύρω από τις βαθιά ιεραρχούμενες κλειστές κοινωνίες της επαρχίας κυρίως. Η πηγή των οριοθετήσεων και των διωγμών. Δεν είναι τυχαίο ότι ο γαιοκτήμονας, όσο μοιράζει χρήμα, διατηρεί το ευσεβές όνομά του. Κανείς δεν τον αμφισβητεί, κι ας «γνωρίζει» μέρος των ανομιών του. Οπως κι ο πατέρας της Ροζ, Ονήσιμος. Οταν τον πνίγουν οι τύψεις και πηγαίνει να τη ζητήσει πίσω. Αισθάνεται μισός που τελικά δεν κατάφερε να είναι πατέρας. Απέναντί του έχει μια φονική μηχανή. Πώς αντιμετωπίζεται; «Η αρετή χωρίς αξία δεν είναι παρά μεταμφίεση καρναβαλιού», λέγεται στην αρχή του βιβλίου. Μόνο όταν στεριώσεις τον αξιακό σου κώδικα μπορείς να υπάρξεις σθεναρά απέναντι. Ο προύχοντας κτηματίας, έχοντας στο πλάι του τον γιατρό, την κεφαλή της εκκλησίας και τον διευθυντή του ασύλου ανιάτων, δεν έχει να φοβάται τίποτα. Εκτός από τα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Και κυρίως όταν η αγράμματη κατά βάση Ροζ έρχεται σε επαφή με τις λέξεις και τον αδικαίωτο έρωτα για τον επιστάτη, τότε, ναι, ξέρει ότι μπορεί να πει την ιστορία της. Ο,τι και να της συμβεί. Αποκτά αξία το σαρκίο της. Θέλει να στείλει το μήνυμα προς τα έξω, να δώσει την κατάθεσή της. Ο φόβος υποχωρεί μπροστά στη δραματική έκκληση για αλήθεια. Οχι για να αποδώσει δικαιοσύνη μόνο. Αλλά γιατί εισπνέει τις λέξεις – τέρατα που γράφει και θέλει να παρέμβει στο πεπρωμένο της. Να βαφτιστεί ξανά.

Η αφοσίωση της Ροζ στον Θεό έπνιγε τα συναισθήματά της. Οταν την υποχρεώνει η πίστη, δεν μπορεί να προσφέρει στους άλλους ό,τι δεν μπορεί να λάβει. Ο βιασμός της είναι όχι μόνο μια δοκιμασία, αλλά το «δώρο» του Θεού για να βρει την εσωτερική δύναμη που θα υπερβεί τους κοινωνικούς περιορισμούς και τους αντίστοιχους του φύλου. Φαίνεται ότι ο Μπουίς γνωρίζει πολύ καλά τις θρησκευτικές ορίζουσες και τους προκαθορισμένους ρόλους των γυναικών των περίκλειστων τόπων. Ιδιαίτερα εκείνων, όπως η Ροζ, που είναι τα σχεδόν αόρατα υποστυλώματα της φεουδαρχικής νόρμας. Ενα μυθιστόρημα που δεν μανιφεστάρει. Καθηλώνει, οδηγώντας τον αναγνώστη πότε στο μεγαλείο και πότε στην αθλιότητα της ανθρώπινης φύσης. Ανάμεσά τους, σύνορα δεν υπάρχουν. Παρά μόνο η αδήριτη ανάγκη για απόκτηση νοήματος.

Φρανκ Μπουίς
Καμιάς γυναίκας γέννημα
Μτφρ. Γιώργος Καράμπελας
Εκδ. Καστανιώτη,
σελ. 304
Τιμή 18 ευρώ