Η ΕΕ δείχνει {LF}τον βηματισμό στην Αγκυρα

Η Ευρωπαϊκή Ενωση διά της αμφίσημης στάσης της με καρότο και μαστίγιο θέτει στην Τουρκία τη συμμόρφωσή της ως προϋπόθεση για τη θετική ατζέντα. Εύλογα η θέση αυτή δημιουργεί συνθήκες για οφέλη της Ελλάδας ως προς την πρόοδο ουσιαστικών και καλόπιστων διερευνητικών συνομιλιών.

Η 62η συνάντηση των διερευνητικών επαφών έπειτα από ένα σασπένς ως προς τη διεξαγωγή της για τη συνέχισή της έδωσε μια νότα αισιοδοξίας, την οποία δεν συμμερίζονται όλοι. Και αυτό γιατί διατυπώνονται προβληματισμοί εάν τυχόν τίθενται στην ατζέντα των συνομιλιών θέματα που επιβαρύνουν, δυσχεραίνουν τις συγκλίσεις στο επιδιωκόμενο από την Ελλάδα, την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Η οριοθέτηση αυτή επειδή αποτελεί νομική διαφορά, λόγω των επικαλυπτόμενων εκατέρωθεν διεκδικήσεων σε ίδιες περιοχές, απαιτεί επίλυση με ειρηνικά μέσα του διεθνούς δικαίου, ήτοι μέσω διαπραγματεύσεων είτε συμφωνία, είτε δικαστική διευθέτηση. Είναι η μόνη από τις ελληνοτουρκικές διαφορές που απαιτεί διαπραγμάτευση. Διαφορετικά, όπως προκύπτει από το εθιμικό δίκαιο της θάλασσας που δεσμεύει την Τουρκία, καμία από τις δύο χώρες δεν κατοχυρώνει, ούτε επιτρέπεται να ασκήσει, τα κυριαρχικά δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων ή των λοιπών φυσικών πόρων.

Αλλα θέματα που προβάλλει η Τουρκία και αφορούν κυριαρχία, όπως είναι η αποστρατιωτικοποίηση και οι «γκρίζες ζώνες», δεν εμπίπτουν στο ίδιο πλαίσιο. Ομοίως αναγκαστικά θα προηγηθεί – ως προκαταρκτικό ζήτημα – η οριστικοποίηση της αιγιαλίτιδας ζώνης, σε πνεύμα συνεννόησης και μονομερώς, και όχι ως αντικείμενο της διαπραγμάτευσης. Ο διάλογος είναι το μοναδικό μέσο να επιτευχθούν οι συγκλίσεις γι’ αυτό που είναι αναγκαίο προς διαπραγμάτευση, ακόμη κι εάν οι απόψεις είναι εξαρχής αγεφύρωτες. Αναμφίβολα η εξαετής απουσία διερευνητικών επαφών και η σκλήρυνση των τουρκικών θέσεων, σε συνδυασμό με την εμπλοκή του Χουλουσί Ακάρ στη χάραξη αδιάλλακτης εξωτερικής πολιτικής με αυξανόμενη εμπρηστική ρητορεία, πιθανόν να επηρεάσει την ατζέντα, επιχειρώντας παράλληλα να αλλάξει ο χαρακτήρας της επαφής σε διαβουλεύσεις. Παρά ταύτα ο χρόνος θα είναι αρωγός για την εκλογίκευση, εφόσον υπάρχει και από τις δύο πλευρές διάθεση για την επίλυση της διαφοράς. Και στο παρελθόν τέθηκαν τέτοια θέματα που δεν ήταν προς διαπραγμάτευση, αλλά με δεξιοτεχνία αντιμετωπίσθηκαν και αποσύρθηκαν από το τραπέζι. Αυτό που προέχει δεν είναι η σκέψη να αποχωρήσει ο ένας ή ο άλλος, αλλά η επιμονή στον δημιουργικό διάλογο.

Πρέπει να πεισθεί η Τουρκία για το λογικό του επιχειρήματος, ότι η έλλειψη συμφωνίας οριοθέτησης δεν θα κατοχυρώσει τα κυριαρχικά δικαιώματά της. Τυχόν ενέργειες σε μη οριοθετημένες περιοχές υφαλοκρηπίδας, ως αντίθετες στο δίκαιο θάλασσας, δεν επιτρέπονται και συνιστούν πρόκληση. Εάν μάλιστα προβεί σε μονομερείς ενέργειες και τετελεσμένα, αναμφισβήτητα παραβιάζει το δίκαιο θάλασσας σε βάρος κράτους-μέλους της ΕΕ.

Παρά την επιβεβαιωμένη συνάντηση των ΥΠΕΞ Ελλάδας και Τουρκίας, γεγονός που συνιστά θετικό βήμα ενεργοποίησης διαύλου επικοινωνίας, το πλαίσιο της ΕΕ παραμένει αταλάντευτα το κλειδί για την Ελλάδα, προκειμένου να διασφαλιστεί η διαδικασία των διερευνητικών επαφών.

Η συνεργασία ΕΕ – Τουρκίας θα γίνεται με τρόπο σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο και με αξιολόγηση της συμπεριφοράς της Αγκυρας. Σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της θετικής ατζέντας, η Τουρκία πρέπει να μην επαναλάβει τις προκλήσεις, μονομερείς ενέργειες, παραβατική συμπεριφορά έναντι κρατών-μελών της ΕΕ. Η κοινή δήλωση των 27 συντονισμένη στην έκθεση Μπορέλ είναι το πλαίσιο στο οποίο πρέπει να κινηθεί η Αγκυρα και ικανοποιεί την Αθήνα για τον διάλογο.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς