Η ευκαιρία της 25ης Μαρτίου

Σε ένα παράλληλο σύμπαν, χωρίς την πανδημία, μόνο ένα θέμα συζήτησης θα κυριαρχούσε αυτή την εβδομάδα: η 200ή επέτειος για την Ελληνική Επανάσταση. Τα διακόσια χρόνια ανεξαρτησίας ενός κράτους που είναι ακόμα πολύ νεαρό για να έχει ξεπεράσει όλες τις παθογένειές του και παράλληλα ενός λαού βαθιά πεπεισμένου πως κουβαλάει στις πλάτες του μια ιστορία χιλιάδων ετών. Και δεν είναι αυτό το μόνο οξύμωρο της ελληνικής ταυτότητας – στην πλειονότητά της, η ελληνική κοινωνία, αν και πιστεύει ακόμη στον (αποδεδειγμένο) μύθο του κρυφού σχολειού, είναι πάντα πρόθυμη να τρολάρει το κιτς που θεωρεί ότι συνοδεύει κάθε αναφορά στο 1821, στα τσαρούχια και τις φουστανέλες. Ισως, υπό μία έννοια, η τάση να εξηγείται εύκολα: η πρώτη επαφή που είχαμε με την Ελληνική Επανάσταση ήταν η ωραιοποιημένη παρουσίασή της στις σχολικές αίθουσες και η επόμενη, ίσως περισσότερο παρεμβατική, ήρθε μέσα από τις θεματικές ταινίες της δεκαετίας του ’70 (πολλές εκ των οποίων γυρίστηκαν εν μέσω δικτατορίας) που σήμερα έχουν πάρει καλτ διαστάσεις.

Η ΚΟΥΡΑΣΗ. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ρωτούν αν, εν μέσω πανδημίας, ο εορτασμός της ανεξαρτησίας έχει νόημα. Κάποιοι τον θεωρούν αχρείαστο και άλλοι αδιάφορο μπροστά στην καθημερινότητα του κορωνοϊού. Η παρέλαση της 25ης Μαρτίου, η πιο κεντρική εκδήλωση για τον εορτασμό της επετείου, θα γίνει με την παρουσία ελάχιστων επισήμων. Οι πολίτες δεν θα μπορούν να την παρακολουθήσουν από κοντά, ενώ ακόμα και ο σχεδιασμός να παραστούν – εκτός από τον Πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Αναστασιάδη – οι τρεις πολιτικοί επίγονοι της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου δεν στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία: ενώ επιβεβαιώθηκε η παρουσία του πρίγκιπα Καρόλου και του ρώσου πρωθυπουργού Μιχαήλ Μισούστιν, ο Εμανουέλ Μακρόν, μετά τα πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα στη Γαλλία, ακύρωσε την επίσκεψή του. Αντ’ αυτού, η Γαλλία θα εκπροσωπηθεί από την υπουργό Αμυνας Φλοράνς Παρλί. Πίσω από την κούραση του εγκλεισμού κρύβεται μια άλλη, πιο βαθιά συζήτηση: κανείς δεν είναι πρόθυμος, ειδικά στη σημερινή συγκυρία, να αναμετρηθεί με την ιστορία του και την ταυτότητά του. Δεν είναι τα χιλιάδες χρόνια Ιστορίας που γιορτάζουμε αυτές τις μέρες, αλλά τα διακόσια τελευταία – και γι’ αυτά ακόμα δεν έχουμε κατασταλάξει. Το ‘φερε έτσι η τύχη που και η προηγούμενη ευκαιρία, στην εκατοστή επέτειο, δεν ήταν ευνοϊκή από άποψη τάιμινγκ: εκείνες τις ημέρες εξελισσόταν η μάχη στο Αφιόν Καραχισάρ.

ΟΙ ΑΝΤΙΞΟΟΤΗΤΕΣ. Και όμως, η 200ή επέτειος μπορεί να είναι μια ευκαιρία επανεκκίνησης, ακριβώς γιατί γίνεται παρά τις αντιξοότητες. Η δουλειά που έχει γίνει αθόρυβα με τις δράσεις της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», σε συνδυασμό με τη συγκυρία, δίνει μια τέλεια ευκαιρία να μπουν παρακαταθήκες για το μέλλον, που θα γίνουν ορατές όταν η πανδημία τελειώσει. Και συμβολικά, η φετινή επέτειος ταιριάζει γάντι στην ιδιοσυγκρασία αυτού που έχουμε μάθει να αναφέρουμε ως σύγχρονο Ελληνα, ακριβώς γιατί θα εορταστεί μετ’ εμποδίων – όσο πολιτικοί και πολίτες τσακώνονται μεταξύ τους για τη βία, την οικονομία και την τήρηση των μέτρων, ενώ οι γιατροί αναμετρώνται με τις γεμάτες Εντατικές. Μια ιστορική ανασκόπηση βοηθάει πάντα στις πιο δύσκολες στιγμές, γιατί βάζει τα πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις: όσα βήματα προς τα πίσω κι αν έγιναν αυτά τα 200 χρόνια, τα βήματα προς το μέλλον ήταν πάντα και μεγαλύτερα και περισσότερα.

Στις 14 Ιουλίου του 1989, η εικόνα από τα πυροτεχνήματα του Παρισιού αναμεταδόθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο: όλοι γιόρτασαν τα 200 χρόνια από την Γαλλική Επανάσταση ως έναν ύμνο στην ελευθερία – στους εορτασμούς συμμετείχαν ακόμα και κινέζοι φοιτητές, διαμαρτυρόμενοι για την καταστολή στην πλατεία Τιενανμέν. Η παρέλαση ήταν μεγάλη, φανταχτερή, θορυβώδης και λίγο κιτς. Κανείς δεν παραπονέθηκε.