Τι εορτάζουμε;

Αλήθεια, τι θα εορτάσουμε με τόση επισημότητα, αφού ακόμα και τα νομίσματα του Αγώνα έγιναν συλλεκτική επένδυση; Χωρίς χρονολογικά δεδομένα, έτσι στη μνήμη αποτυπωμένα, θα προσπαθήσω να εξετάσω πράγματι πόσο εκπαιδευτικά, ιστορικά, ηθικά είμαστε ενημερωμένοι και έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε με συνείδηση και ευθύνη το μάθημα, αρνητικό κυρίως, και θετικό, της Επανάστασης του 1821. Θα θυμηθούμε, τάχα, ότι το Πατριαρχείο αναθεμάτισε τον Αδαμάντιο Κοραή και καταδίκασε από άμβωνος τον Αλέξανδρο Υψηλάντη; Θα αναφερθούμε στο πώς η ενέργεια του Αλέξανδρου Υψηλάντη με τον Ιερό του Λόχο (ρομαντική μίμηση του Ιερού Λόχου των Πελοπίδα και Επαμεινώνδα) απογυμνώθηκε σε λίγες μέρες για να καταντήσει πρόβατο επί σφαγήν; Θα αναφερθούμε στο πώς επίσης έμεινε με λίγους ταμένους πιστούς ο Ανδρούτσος στο Χάνι της Γραβιάς και πώς έφτασε από απελπισία να καταφύγει στον εχθρό και πώς ο «συναγωνιστής» Γκούρας τον πέταξε από την Ακρόπολη για να εισπράξει γαλόνια που εξόντωσε τον «προδότη»;

Θα μιλήσουμε σταράτα για τη θυσία του Αθανασίου Διάκου στα Θερμοπύλια, ότι τον εγκατέλειψαν οι σύντροφοί του Διοβουνιώτης και Λεπενιώτης με λιγότερα παλικάρια από όσα δύο χιλιάδες χρόνια πριν θυσιάστηκαν, στον ίδιο τόπο, ο Λεωνίδας και οι Τριακόσιοι του; Θα μιλήσουμε για την εγκατάλειψη με λίγους πιστούς, στο έλεος συντεταγμένου με γαλλικό πολεμικό υλικό, αιγυπτιακού στρατού στο Μανιάκι; ‘Η θα μείνουμε μόνο στο «φίλημα» του Ιμπραήμ που, αναγνωρίζοντας τον ηρωισμό του μοναχικού ήρωα, γελοιοποίησε τους συντρόφους που τον εγκατέλειψαν;

Θα ξεναγήσουμε, άραγε, τους μαθητές μας, διοργανώνοντας εκδρομές στην Ακροναυπλία, για να τους δείξουμε το σπήλαιο – μπουντρούμι τουρκιστί – που οι συναγωνιστές του (;) φυλάκισαν τον Κολοκοτρώνη; Και θα καταγράψουμε στον σχολικό πίνακα σε μια στήλη τους δικαστές που τον καταδίκασαν σε θάνατο και σε άλλη στήλη τους «γραφιάδες» που τίμησαν την Ιστορία και τον αθώωσαν; Θα θυμίσουμε στο έθνος την προδοτική φωνή από το πλήθος των Μεσολογγιτών που την καίρια στιγμή της Εξόδου φώναξε: «Πίσω, ωρέ!»;

Θα αναφερθούμε στο γεγονός πως ο μπουρλοτιέρης Κανάρης έγινε αργότερα υπηρεσιακός πρωθυπουργός, όταν σύσσωμη η πολιτική ηγεσία αρνήθηκε να συνεννοηθεί με τους Αγγλογάλλους που με πλοία βομβάρδισαν την Αθήνα και γκρέμισαν την κολώνα (ακόμα και σήμερα, Χαμαί) στον ναό του Ολυμπίου Διός στο Ζάππειο; Θα θυμηθούμε, αν το ξεχάσαμε, πως ο Καραϊσκάκης στο Φάληρο, αυτός ο μοναχικός λύκος, δολοφονήθηκε νύχτα από κάποιο δόλιο χέρι που ανήκε στ’ ασκέρι του; Θα διδάξουμε στη νεολαία μας στο σχολειό πως, όπως συμβαίνει σχεδόν στερεότυπα στην πολιτική μας ζωή, σε καίριες στιγμές, ακόμη και έσχατου ειδικού κινδύνου, χωριζόμαστε σε δύο εχθρικά στρατόπεδα και παλεύουμε να βγάλουμε ο ένας το μάτι του άλλου; Στρατιωτικοί εναντίον πολιτικών, γηγενείς εναντίον φραγκοσπουδαγμένων, δημοκράτες εναντίον βασιλοφρόνων. Σκεφτείτε πως, όταν ψηφίστηκε ένα Σύνταγμα, που οι ειδικοί δηλώνουν πως ήταν και από τα πλέον προοδευτικά της Ευρώπης, οι εξουσίες που ακολούθησαν δεν το εφάρμοσαν ποτέ. Σκεφτείτε πως, επειδή δεν τα «βρίσκανε» οι αντίπαλες πολιτικές – στρατιωτικές εξουσίες κατέφυγαν στη λύση να έχουν δερβέναγα έναν έφηβο, ξένο βασιλιά! Γιατί, όταν κάλεσαν έναν έμπειρο πολιτικό, με ευρωπαϊκή αναγνώριση των προσόντων του και των ισορροπιστικών του λύσεων, τον Ιωάννη Καποδίστρια, τον δολοφόνησαν συμβολικά (;) έξω από έναν ναό, γόνοι επαναστατικών οικογενειών της Μάνης.

Ο ναύαρχος Μιαούλης που καταναυμάχησε τον τουρκικό στόλο, έγινε πραξικοπηματίας εναντίον της κυβέρνησης Καποδίστρια, έχοντας ορμητήριο το νησί που χρηματοδότησε τα επαναστατικά πληρώματα, την Υδρα. Ο μεγάλος ποιητής Ανδρέας Κάλβος, όταν ξέσπασε η Επανάσταση, βρισκόταν διωκόμενος ως αναρχικός από όλες τις αστυνομίες της Ευρώπης. Πήρε το πρώτο πλοίο που βρήκε και ήρθε να πολεμήσει τον εχθρό. Βρήκε την Ελλάδα να σπαράσσεται από εμφύλιες έριδες και πήρε το ίδιο πλοίο και ξαναγύρισε στην Αγγλία, όπου πέθανε και ετάφη. Ο Διονύσιος Σολωμός από τη Ζάκυνθο, απευθυνόμενος στην Ελευθερία, για την οποία εύχονταν οι Ελληνες, έγραψε: «Αν μισούνται ανάμεσό τους δεν τους πρέπει Ελευθεριά»!

Ο Μ. Χουρμούζης που είχε γεννηθεί στην Τουρκία, μόλις ξέσπασε η Επανάσταση, ήρθε στην Ελλάδα να πολεμήσει τον κατακτητή. Ηταν στη μικρή στρατιωτική μονάδα που, τη μέρα που υπογραφόταν η Συνθήκη του Λονδίνου, που έδινε την ανεξαρτησία στη χώρα, έδωσε μια μάχη έξω από το Αγρίνιο, ώστε να ενταχθεί το έδαφος που καταλήφθηκε στην επικράτεια του νέου κράτους! Εγινε συγγραφέας και σατίρισε τη δύσκολη εποχή που το επί αιώνες σκλαβωμένο έθνος προσπαθούσε να γίνει σύγχρονο κράτος. Χρημάτισε διοικητής Χωροφυλακής Φθιώτιδας και εξεδίωξε εκτός επικράτειας (τα σύνορα τότε της χώρας ήταν στον Δομοκό) ληστές και αποστάτες. Οι Φθιώτες τον τίμησαν και τον ψήφισαν βουλευτή και έξω από τη Βουλή (τώρα, η Παλαιά Βουλή) αποπειράθηκαν να τον σκοτώσουν φυγόδικοι ληστοσυμμορίτες. Για να σωθεί, κατέφυγε στην Τουρκία, όπου και πέθανε ειρηνικά σε νησί του Βοσπόρου!

Οταν ο Ιμπραήμ με τον ευρωπαϊκά (γαλλικά) εξοπλισμένο στρατό του κλήθηκε να συνδράμει η Αίγυπτος τον τουρκικό στρατό, αντιμετώπισε το αντάρτικο του Κολοκοτρώνη. Ο Γέρος του Μοριά θεωρείται από τη στρατιωτική ιστορία ένας από τους πρωτοπόρους διεθνώς εμπνευστές του αντάρτικου των πόλεων και της υπαίθρου, του γνωστού δόγματος «Χτύπα και φεύγα»! Ο Κολοκοτρώνης, που είχε χρηματίσει αξιωματικός του αγγλικού στρατού στα Επτάνησα, γνώριζε την τακτική των ιταλών καρμπονάρων. Ο ποιητής Κάλβος ήταν καρμπονάρος!

Αν θέλουμε πράγματι να τιμήσουμε την Επανάσταση του 1821, χωρίς παρωπίδες και οπαδικές ζητωκραυγές, πρέπει να μιλήσουμε, κυρίως για τα λάθη, συχνά τα εγκλήματα. Αν έχει νόημα ένας εορτασμός, είναι για να διδαχθούμε από τα επιτεύγματα, αλλά κυρίως να αποφύγουμε τα εγκληματικά λάθη. Ας προσπαθήσουμε να διδαχθούμε από αυτά τα λάθη. Γυρίζοντας πίσω ας προσπαθήσουμε να συνειδητοποιήσουμε πως οφείλουμε την ανεξαρτησία μας, ενώ είχαμε σπαραχθεί από τις εμφύλιες διαμάχες, στους ξένους. Στο Ναυαρίνο εγκαινιάστηκε ουσιαστικά και συμβολικά η πάγια, δυστυχώς, νοοτροπία της καταφυγής σε ξένο παράγοντα για τα δικά μας αδιέξοδα, πολιτικά πράματα. Ο Μακρυγιάννης γράφει τα «Απομνημονεύματά» του, όταν, μετά την Επανάσταση και λίγο πριν δολοφονηθεί ο Καποδίστριας, βγαίνοντας μια Κυριακή από τον Αγιο Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, στα σκαλοπάτια του ναού ζητιάνευαν κυρίως γυναίκες με τα μωρά στην αγκαλιά. Μία με τρία παιδιά στη φούστα και στα χέρια, τείνοντας το χέρι, ζήτησε τη βοήθεια του Μακρυγιάννη. Εκείνος τη ρώτησε πώς τη λένε και πήρε άναυδος την απάντηση πως ήταν η χήρα του αγωνιστή που κατέλαβε το Ανάπλι. Τότε ο καπετάνιος αποφάσισε να γράψει την ιστορία που είχε πλέον, μέσα σε λίγο χρόνο, λησμονηθεί.

Ο Μακρυγιάννης στο κείμενό του αφηγείται πως, όταν ήταν πολιορκημένος στην Ακρόπολη και στη μια πλευρά ήταν αυτός  και τα παλικάρια του και στην άλλη ο Γκούρας με τους Αρβανίτες του, κάποια στιγμή μπήκε στο γιατάκι του ο Γκούρας (με τον οποίον δε μιλιόταν, λόγω του φόνου του Ανδρούτσου) και του είπε πως οι Αρβανίτες του σιναφιού του τη νύχτα το έσκασαν, κατεβαίνοντας τα βράχια της Ακρόπολης. Ο Μακρυγιάννης τον κάλεσε να φάνε το ψωμί και τις ελιές που διέθετε και, πίνοντας τσίπουρο, τον έπιασε στο μεράκι και άρχισε να τραγουδάει τραγούδι που η παράδοση θεωρεί πως είναι δικής του έμπνευσης: «Ο ήλιος εβασίλευσε και το φεγγάρι εχάθη».

Την Επανάσταση την έκαναν άνθρωποι με πάθη, ελαττώματα, εξάρσεις, συμβιβασμούς και θυσίες. Γι’ αυτούς η πατρίδα δεν ήταν αφηρημένη ιδεολογική έννοια, ήταν απλά «πατρίδα γαία», η γη του πατέρα τους, και το γλωσσικό, εξαίσιο παράδοξο «Μητέρα πατρίς»!