Γιατί η Μέρκελ δεν θέλει μέτρα κατά της Αγκυρας

Η ηγεσία της ΕΕ, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Συμβουλίου της ΕΕ, Σαρλ Μισέλ, έχουν το μεσημέρι βιντεοσύσκεψη προκειμένου να προετοιμάσουν τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ την ερχόμενη εβδομάδα. Ψηλά στην ατζέντα του Συμβουλίου είναι ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων της ΕΕ με την Τουρκία.

Ο Ερντογάν κάνει ευρωπαϊκή στροφή έπειτα από μία περίοδο μεγάλων εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, απειλές και πολεμική ρητορική κατά των μελών της ΕΕ και προσωπικές επιθέσεις στον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν. Ο τούρκος πρόεδρος αναζήτησε την προηγούμενη εβδομάδα τη γερμανίδα καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ, η οποία μεσολαβώντας στην ελληνοτουρκική κρίση κράτησε ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας με την Αγκυρα.

Η αποκλιμάκωση της έντασης έφερε την επανέναρξη των διερευνητικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας, που ήταν βασική επιδίωξη της Μέρκελ και της γερμανικής κυβέρνησης. Χαιρετίστηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Χάικο Μάας, ο οποίος κατά την επίσκεψή του τον περασμένο Ιανουάριο στην Αγκυρα το χαρακτήρισε ως «το πρώτο βήμα προς μια διπλωματική λύση των διαφιλονικούμενων θεμάτων και ένα καλό μήνυμα για τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής». Για τον επικεφαλής της γερμανικής διπλωματίας, τα προβλήματα στις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είναι «περίπλοκα αλλά όχι αδύνατο να επιλυθούν». Θεωρεί ότι «υπάρχουν οι μηχανισμοί που προσφέρει το διεθνές δίκαιο, προκειμένου να διευθετηθούν δίκαια και συναινετικά τέτοια θέματα».

Ο Μάας ήταν τον Ιανουάριο «πολύ ευγνώμων» για την επιστροφή στο τραπέζι του διαλόγου, τόσο για τα ελληνοτουρκικά όσο και για το Κυπριακό, προσφέροντας μάλιστα τη «συνεισφορά της Γερμανίας – εφόσον αυτό είναι επιθυμητό». Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι διαπραγματεύσεις θα έχουν βιώσιμο αποτέλεσμα σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, η πρώτη αποκλιμάκωση της κρίσης έφερε την αναβολή της συζήτησης περί κυρώσεων στην Τουρκία στο Συμβούλιο του Δεκεμβρίου. Και οι εξελίξεις που μεσολάβησαν απομακρύνουν οριστικά τις κυρώσεις στην Αγκυρα στο Συμβούλιο του Μαρτίου.

Η ανακοίνωση της νέας πενταμερούς συνάντησης για το Κυπριακό υπό τον γγ του ΟΗΕ ήταν επίσης στόχος της γερμανικής μεσολάβησης η οποία παραμένει ενεργή, τουλάχιστον για τους επόμενους μήνες. Στο μέτωπο της Λιβύης, που εμπλέκεται η Τουρκία, οι εξελίξεις είναι επίσης θετικές.

Τριβές με τον Ερντογάν συνεχίζουν να υπάρχουν. Οι διώξεις και φυλακίσεις πολιτικών αντιπάλων του στην Τουρκία, με αποκορύφωμα τη δικαστική έρευνα για απαγόρευση του κουρδικού κόμματος HDP, οξύνουν ακόμα περισσότερο τη δραματική κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία.

«Θετική ατζέντα». Ωστόσο η Μέρκελ θέλει «θετική ατζέντα» στις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας, όχι κυρώσεις στην Αγκυρα. Οι κυρώσεις θα ακύρωναν και κάθε προοπτική ανανέωσης της «Δήλωσης» ΕΕ – Τουρκίας για το Προσφυγικό, που είναι ζωτικής σημασίας για την καγκελάριο και τη Γερμανία. Ο απολογισμός της «Δήλωσης» του 2016 αποτιμάται στο Βερολίνο σαφώς θετικά. Παρά την προβληματική εφαρμογή του, ανέκοψε τις μαζικές ροές προσφύγων από την Τουρκία στα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και από εκεί στην Κεντρική Ευρώπη και τη Γερμανία.

Η ανανέωση της συμφωνίας ΕΕ – Τουρκίας για το Προσφυγικό είναι βασική προτεραιότητα της Μέρκελ. Είναι το επιστέγασμα της 16χρονης παραμονής της στην καγκελαρία της Γερμανίας. Αποχωρεί τον Σεπτέμβριο και δεν θα ήθελε να φύγει με την επανάληψη του εφιάλτη του 2015-2016 που έφερε ένα εκατομμύριο πρόσφυγες στη Γερμανία.