Διερευνητικές σε ταραγμένες θάλασσες

Παρά την αβεβαιότητα που δημιουργήθηκε από το παίγνιο των κινήσεων της Αγκυρας επί του πεδίου – τόσο του θαλάσσιου όσο και εκείνου των μεγαφώνων –  η Τουρκία προσήλθε κανονικά στη συνέχεια των διερευνητικών  επαφών. Επιπρόσθετα, πραγματοποιήθηκαν χθες μετά από μακρύ διάστημα, οι θεσμοθετημένες διαβουλεύσεις στο ανώτατο υπηρεσιακό  επίπεδο των υπουργείων Εξωτερικών των δύο χωρών.

Ο δίαυλος της διπλωματικής συνεννόησης επέζησε χάρη στη σταθερότητα και το μέτρο της ελληνικής πλευράς.

Η προοπτική της διπλωματικής συνεννόησης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι απαραίτητη για την Αγκυρα, ιδίως έναντι της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν θα τη δυσαρεστούσε όμως η ματαίωση, αρκεί να μπορούσε να χρεώσει την ευθύνη στην ελληνική κυβέρνηση.

Αφού όμως προσήλθε, συνεχίζει την παράλληλη εκστρατεία πιέσεων και εκφοβισμού. Οι διερευνητικές και οι διαβουλεύσεις διεξάγονται σε περιβάλλον κακοκαιρίας – κάτι που έχουμε συνηθίσει.

Είναι όμως η επιθετικότητα των κυβερνητικών τοποθετήσεων, που μεταφράζεται μεγαλόστομα από τον ελεγχόμενο Τύπο, θέμα ιδιοσυγκρασίας ή εσωτερικών σκοπιμοτήτων;

Ο πρόεδρος της Τουρκίας έχει αποδυθεί σε ένα πολύπλοκο αγώνα προκειμένου να διατηρήσει τη διεθνή θέση και επιρροή της Τουρκίας και να φέρει σε πέρας τα εγχειρήματα «υψηλού ρίσκου και μεγάλων προσδοκιών» τα οποία κινεί σε ευρύ γεωγραφικό περίγυρο, τώρα που οι διεθνείς συνθήκες έχουν γίνει αντίξοες.

Ο Ερντογάν είναι φύσει μαχητικός· ακόμα περισσότερο όταν  διεξάγει αγώνα πολιτικής και προσωπικής επιβίωσης. Διαθέτει άλλωστε σημαντικές δυνατότητες ισχύος που δεν διστάζει να χρησιμοποιεί. Παρά την  οικονομική στενότητα στο εσωτερικό, προχωρεί σε απλόχερες επενδύσεις επιρροής όπως, λόγου χάρη, στην πολιτική διαδικασία της Λιβύης.

Πέραν όμως των πραγματικών του δυνάμεων που είναι μεγάλες, διαθέτει και κάτι περισσότερο: τη «νομιζόμενη» ισχύ που κατέχει η Τουρκία στη συλλογική αντίληψη πολλών από τους παράγοντες της διεθνούς ζωής. Αυτό το στοιχείο ο τούρκος πρόεδρος επιδιώκει συνειδητά να αξιοποιήσει, μεταφράζοντάς το σε δυνατότητες συμβιβασμών υπέρ των τουρκικών συμφερόντων.

Κατά το τελευταίο αρκετό διάστημα, σημείο σύγκλισης της τουρκικής προσοχής αποτελεί το αίτημα «αποστρατιωτικοποίησης» των ελληνικών εδαφών στο Αιγαίο. Διατυπώνεται με ένταση και επιμονή. Συνοδεύεται από  καταγγελίες φυσιολογικών ενεργειών ως «προκλητικών» κατά τρόπο συχνά όχι μόνο παράλογο, αλλά και ανοίκειο – όπως με την επίσκεψη της Προέδρου της Δημοκρατίας στο Καστελλόριζο.

Ο θόρυβος βαίνει πολύ πέραν των τετριμμένων νομικίστικων ακροβασιών που γνωρίζαμε. Ισως ο στόχος να μην είναι μόνο η επιδίωξη για τη διεύρυνση της ατζέντας, την οποία σε κάθε περίπτωση καθέτως αποκρούει η κυβέρνηση.

Ενδεχομένως ο Ερντογάν επιδιώκει να συγκινήσει ευήκοα ώτα στο δυτικό στρατόπεδο που θα θεωρήσουν ότι το θέμα προσφέρεται για κινήσεις «καλής θελήσεως» για την εκτόνωση της εντάσεως.

Η αποστρατιωτικοποίηση δεν είναι θέμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης, αφορά το δικαίωμα νόμιμης άμυνας. Το αίτημα της Αγκυρας αποβλέπει στη μεταβολή των ισορροπιών που επέβαλε όχι τυχαία η Συνθήκη της Λωζάννης στο Αιγαίο μετά από μια κοσμογονική μεταβολή της ανθρωπογεωγραφίας του χώρου.

Είναι κάτι που γνωρίζει καλά η κυβέρνηση και με αυτόν τον γνώμονα κινείται. Καλό είναι να καταλάβουν και οι εταίροι μας την πραγματική του διάσταση, ώστε να μην προκύψουν «καλοθελητές».

Οπως οι πλείστοι πλέον αντιλαμβάνονται, η πρόσφορη οδός για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι εκείνη των διαπραγματεύσεων στη βάση των διεθνών κανόνων που ισχύουν. Οι λύσεις που θα προκύψουν από μια τέτοια καλόπιστη διαπραγμάτευση θα οικοδομήσουν την εμπιστοσύνη και τη συνεργασία που χρειάζεται για μια σωστή σχέση γειτονίας.

Πρωθύστερα χειραγωγικά αιτήματα είναι απόδειξη κακοπιστίας

Ο Ηλίας Κλης είναι πρέσβης ε.τ.