NON PAPER

Μεταξύ πλατείας και πραγματικότητας

Η πλατεία, ως λέξη αλλά και ως ό,τι αυτή σηματοδοτεί, έχει μια ιδιαίτερη βαρύτητα και μια ειδική δυναμική στη συλλογική μας συνείδηση. Αν και δεν μου πολυαρέσει η σύνδεση με το «αρχαίο πνεύμα αθάνατο» προκειμένου να εξηγήσουμε ήθη και αναφορές του παρόντος, ίσως αυτή η παράδοση να κρατά από την αρχαία Αγορά και από την Εκκλησία του Δήμου.

Τέλος πάντων, απ’ όπου και να κρατά, η πλατεία είναι σημείο αναφοράς για έναν λαό, όπως εμείς, που ο «υπαίθριος βίος» είναι σημαντικό μέρος της καθημερινότητάς μας. Για παράδειγμα, η «πλατεία του χωριού» σηματοδοτεί πολλά, ακόμη και γι’ αυτούς που δεν έχουν «χωριό». Από τη γραφικότητα ενός τοπίου και το «νυφοπάζαρο» στις μικρές, κλειστές κοινωνίες έως το μέρος όπου «ζυμώνονται», ανταλλάσσονται, συγκρούονται απόψεις και ιδεολογίες. Ή, απλώς, κουτσομπολιά. Αλλωστε οι πλατείες, εδώ στον Νότο, δεν ορίζονται από τα μνημεία που τις περιβάλλουν, όπως στον Βορρά, αλλά από τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που συναθροίζονται σε αυτές. Από το «Επαρχιώτης στην Ομόνοια, μέσ’ στο ψιλόβροχο, αρχές του Μάρτη» του Σαββόπουλου έως τη «Μικρή πλατεία (σ.σ.: Κολωνακίου) είν’ αστεία» του Χατζή και από το «Η πλατεία ήταν γεμάτη με το νόημα που έχει κάτι απ’ τις φωτιές» πάλι του Σαββόπουλου έως το «Πάμε πλατεία» του Λαζόπουλου, αναφορά σε μια, υποτίθεται, χαζονεολαία.

Η «πλατεία», στα χρόνια των Μνημονίων, απέκτησε μια άλλη νοηματοδοσία, με πολύ έντονη πολιτική χροιά. Ή μάλλον παραπολιτική διότι πολιτική είχε πάντα. (Στα δικά μου χρόνια τουλάχιστον, τα γεγονότα και η συγκλονιστική φωτογραφία από την πλατεία Τιενανμέν προϋπήρχαν του «κινήματος των πλατειών»). Ταυτίστηκε με τους Αγανακτισμένους και ενώ δεν αμφιβάλλω ότι ξεκίνησε από μια αιτιολογημένη αντίδραση του κόσμου σε μέτρα που έβαζαν απότομο τέλος στο απατηλό όνειρο του ευδαιμονισμού, κατέληξε σε ένα melting pot ακραίων ιδεολογιών, απροκάλυπτου λαϊκισμού και φτηνού ισοπεδωτισμού, κέντρο παραγωγής μίσους και παραπληροφόρησης.

Η πλατεία από ποιους ήταν γεμάτη;

Τις τελευταίες μέρες και με αφορμή το κάλεσμα για συγκεντρώσεις στις πλατείες εν μέσω έξαρσης των κρουσμάτων και lockdown, έχω αναλωθεί σε σχετικές συζητήσεις με φίλους και γνωστούς. Και με κάποιους από αυτούς να θεωρούν ότι η δημοκρατία διασφαλίζεται στους δρόμους, εννοώντας τέτοιου είδους συγκεντρώσεις. Πόσο eight-ίλα – που λένε και οι άνθρωποι της μόδας – άποψη. (Και το eight-ίλα πάει στις ηλικίες μας, τότε που ήμασταν μικρά κι αδιάβαστα, όχι στην εποχή).   Η δημοκρατία διασφαλίζεται από τη λειτουργία των θεσμών. Αυτό είναι, προ πολλού, ξεκαθαρισμένο και «καρατσεκαρισμένο» από την Ιστορία. Οταν διακινείται η άποψη ότι διασφαλίζεται στους δρόμους, τότε είναι που, στην πραγματικότητα, κινδυνεύει. Από αυτούς που θέλουν να αντικαταστήσουν τους θεσμούς. Που, χαμένοι στην ιδεοληψία τους, αναγνωρίζουν ως «δημοκρατίες» τους ολοκληρωτισμούς, είναι αναμενόμενο να βλέπουν ως «χούντα» τη δημοκρατία.

Στο ίδιο έργο θεατές

Οι «πλατείες» του 2011-14 εργαλειοποιήθηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνει κυβέρνηση η «πρώτη φορά Αριστερά» με ακροδεξιά δεκανίκια. Η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος πίστεψε στα συνθήματά της και θεώρησε ότι ο αρχηγός της, με ένα ταχυδακτυλουργικό κόλπο, θα μας επέστρεφε τον απολεσθέντα ευδαιμονισμό.  Δέκα χρόνια μετά, ως αξιωματική αντιπολίτευση, κάνει ακριβώς το ίδιο. Χρησιμοποιεί μια κατασκευασμένη και υπερδιογκωμένη «λαϊκή» οργή που παραβλέπει τη δημόσια υγεία προκειμένου να κάνει επαναστατική γυμναστική κατά της «χούντας». Μόνο που οι πολίτες το έργο το έχουν ξαναδεί. Ακριβώς το ίδιο όμως. Τόσο ακριβώς που σηκώνονται να φύγουν πριν από το τέλος. Δύσκολο, θα πει κάποιος, να μάθει ο γέρος σκύλος νέα κόλπα. Τόσο δύσκολο ώστε, για πρώτη φορά, μια αντιπολίτευση δρα, στην τελική, υπέρ της κυβέρνησης.