Το ντοκιμαντέρ της «Ανόι Τζέιν» που δεν προβλήθηκε

Κι εκεί που φαίνεται ότι ακόμα και η ποπ κουλτούρα έχει κλείσει τους λογαριασμούς της με τον Πόλεμο του Βιετνάμ και τις επιπτώσεις του στο συλλογικό ασυνείδητο, όλο και κάποια αφορμή ή αιχμή αποδεικνύει ότι τίποτε δεν έχει τελειώσει. Πολύ περισσότερο δε όταν πρόκειται για την προβολή κάποιας ταινίας ή ντοκιμαντέρ που αναφέρεται στο τι συνέβαινε τότε. Κι αν αυτό είναι φυσιολογικό για τη δεκαετία του 2020, γυρνώντας τον χρόνο 50 και πλέον χρόνια πίσω τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά. Ειδικότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 χιλιάδες Αμερικανοί κατέβηκαν στους δρόμους, διαδήλωσαν, συγκρούστηκαν με την αστυνομία και προσπάθησαν να αφυπνίσουν την κοινή γνώμη. Ανάμεσα σε αυτούς που πήραν μέρος ήταν ηθοποιοί, τραγουδιστές, σκηνοθέτες, συγγραφείς κ.ο.κ.

Οπως για παράδειγμα έκανε η Τζέιν Φόντα, που πρόσφατα βραβεύθηκε με τιμητική Χρυσή Σφαίρα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ως γνωστόν, βίωνε παραγωγική περίοδο, αλλά η έντονη πολιτικοποίησή της και το γεγονός ότι ήταν υποστηρίκτρια του κινήματος κατά του πολέμου του Βιετνάμ είχαν ως αποτέλεσμα να δεχθεί αρνητικές κριτικές και έντονα πυρά από τον αμερικανικό Τύπο. Το 1970 μαζί με τον ηθοποιό Ντόναλντ Σάδερλαντ και τον ακτιβιστή Φρεντ Γκάρντνερ δημιούργησαν ένα είδος πολιτικής επιθεώρησης που αποκαλούσαν FTA Tour (Free the Army Tour, μια παράφραση του F@@@ the Army ή μήπως δεν ήταν παράφραση;), με την οποία περιόδευσαν κατά μήκος της δυτικής ακτής των ΗΠΑ συνομιλώντας με στρατιώτες που θα πήγαιναν να πολεμήσουν στο Βιετνάμ. Παράλληλα το 1972 απέσπασε το Οσκαρ στην κατηγορία Α’ γυναικείος ρόλος για την ταινία του Αλαν Πακούλα «Η Εξαφάνιση» («Klute»). Στον λόγο της η Φόντα ευχαρίστησε όσους τη χειροκρότησαν (τα χειροκροτήματα ήταν χαλαρά) και προσέθεσε ότι θα μπορούσε να πει πολύ περισσότερα, αλλά δεν επρόκειτο να το κάνει εκείνη τη βραδιά. Την ίδια χρονιά επισκέφθηκε το Βόρειο Βιετνάμ και μπήκε για άλλη μια φορά στη δίνη του κυκλώνα. Εκτοτε αποκαλούνταν από τον Τύπο «Ανόι Τζέιν». Η Φόντα κατά την παραμονή της στο Βιετνάμ συμμετείχε σε 10 ραδιοφωνικές εκπομπές όπου αποκαλούσε τα ανώτατα στελέχη του αμερικανικού κράτους και του αμερικανικού στρατού εγκληματίες πολέμου. Επισκέφθηκε επίσης τους αμερικανούς αιχμαλώτους πολέμου για χάρη των οποίων μετέφερε μηνύματα από τις οικογένειές τους, σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα «Guardian».

Πολλές από αυτές τις δράσεις του FTA (περιόδευσε σε πόλεις έξω από τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στη Χαβάη, στις Φιλιππίνες και στην Ιαπωνία) κινηματογραφήθηκαν για να προβληθούν ως αντιπολεμική ταινία-ντοκιμαντέρ το 1972 με τον ίδιο τίτλο στις αίθουσες των ΗΠΑ, αλλά η λογοκρισία είχε άλλα σχέδια. Μισόν αιώνα μετά η σατιρική αυτή ταινία τεκμηρίωσης είναι έτοιμη να εμφανιστεί στις οθόνες. Τότε προβλήθηκε για μόνο μία εβδομάδα, και όπως έχει ισχυριστεί η σκηνοθέτριά της, Φρανσίν Πάρκερ, η εταιρεία διανομής, η American International Pictures, υποχώρησε όταν έλαβε μήνυμα απευθείας από τον Λευκό Οίκο.

Ο «ΚΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ». Στους διαλόγους – που ουσιαστικά είναι αποσπάσματα από τα σόου τους – αποδομείται η αμερικανική πολιτική στο Βιετνάμ, η συμμετοχή των ΗΠΑ με τον στρατό, και παρουσιάζεται ολοφάνερα ότι πρόκειται για έναν «κακό πόλεμο», κάτι που όλο και περισσότερο κέρδιζε έδαφος. Αλλωστε πολλοί από όσους δεν είχαν στρατολογηθεί ακόμη είχαν αρχίσει να συνειδητοποιούν ότι θα γίνουν πιόνια σε μια σύγκρουση οικονομικών συμφερόντων παρά στην προάσπιση της όποιας διεθνούς δικαιοσύνης. Το να πεθάνεις σε έναν ορυζώνα που υπερασπίζεται τον καπιταλισμό δεν είχε τη λάμψη των αμερικανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στις μάχες κατά των ναζί.

Το σενάριο του «FTA», που είναι διαθέσιμο για online θέαση σε ψηφιακούς κινηματογράφους των ΗΠΑ, έχει άρωμα από το ανατρεπτικό χιούμορ του περιοδικού «MAD». Εκτεταμένα τμήματα της ταινίας περιλαμβάνουν συνεντεύξεις στρατιωτών και από τις δύο πλευρές των στρατοπέδων, όπου διατυπώνονται απόψεις ότι θέλουν να σταματήσει κάθε σύγκρουση και να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Παράλληλα τίθεται και το θέμα των φυλετικών διακρίσεων, με τους μαύρους αμερικανούς στρατιώτες να αναφέρονται σε ρατσιστικές συμπεριφορές των λευκών συναδέλφων τους και στο πόσο υποκριτικό είναι να αγωνίζονται (υποτίθεται) για την ελευθερία του βιετναμέζικου λαού ενώ οι ίδιοι δεν είναι ελεύθεροι στην ίδια τους την πατρίδα.