Η φούσκα του Covid

Η ανάκαμψη σε σχήμα Κ της οικονομίας των ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη. Οσοι έχουν σταθερές θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, επιδόματα και σταθερές παροχές ωφελούνται καθώς τα χρηματιστήρια ανεβαίνουν σε νέα υψηλά επίπεδα. Εκείνοι που είναι άνεργοι ή μερικώς απασχολούνται σε θέσεις εργασίας χαμηλής προστιθέμενης αξίας και υπηρεσίες είναι φορτωμένοι με χρέος, έχουν χαμηλό οικονομικό πλούτο και αντιμετωπίζουν φθίνουσες οικονομικές προοπτικές.

Αυτές οι τάσεις δείχνουν μια αυξανόμενη αποσύνδεση μεταξύ της Wall Street (των αγορών) και της Main Street (της πραγματικής οικονομίας). Τα νέα υψηλά επίπεδα στα χρηματιστήρια δεν σημαίνουν τίποτα για τους περισσότερους ανθρώπους. Το κατώτερο 50% της διανομής πλούτου κατέχει μόλις το 0,7% του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων της αγοράς μετοχών, ενώ το κορυφαίο 10% κατέχει το 87,2% και το 1% κατέχει το 51,8%. Οι 50 πλουσιότεροι άνθρωποι έχουν τόσο πλούτο όσο τα 165 εκατομμύρια άτομα στην κάτω κλίμακα.

Η αυξανόμενη ανισότητα ακολούθησε το ράλι των εταιρειών τεχνολογίας. Εχουν χαθεί τρεις λιανικές θέσεις εργασίας για κάθε εργασία που δημιουργεί η Amazon και παρόμοια δυναμική ισχύει και σε άλλους τομείς που κυριαρχούνται από τεχνολογικούς γίγαντες. Η προηγούμενη επέκταση της καταναλωτικής πίστης – στεγαστικά δάνεια και άλλα χρέη – οδήγησε σε μια φούσκα που έληξε με την οικονομική κρίση του 2008, όταν εκατομμύρια έχασαν τη δουλειά τους, τα σπίτια τους και τις αποταμιεύσεις τους. Τώρα, οι ίδιοι εξαπατούνται ξανά. Εκατομμύρια εργαζόμενοι έχουν ανοίξει λογαριασμούς στο Robinhood και σε άλλες επενδυτικές εφαρμογές, όπου μπορούν να αξιοποιήσουν τις λιγοστές αποταμιεύσεις τους και τα εισοδήματά τους αρκετές φορές για να κερδοσκοπήσουν σε άχρηστες μετοχές.

Παράλληλα νέα είδη του κορωνοϊού συνεχίζουν να εμφανίζονται, προκαλώντας ανησυχίες ότι τα υπάρχοντα εμβόλια ενδέχεται να μην είναι πλέον επαρκή για τον τερματισμό της πανδημίας. Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι προβλημάτων υπονομεύουν την εμπιστοσύνη και η πολιτική πίεση για να ανοίξει εκ νέου η οικονομία προτού περιοριστεί ο ιός θα συνεχίσει να αυξάνεται. Πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να κινδυνεύουν να καταρρεύσουν και πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν τις προοπτικές μακροχρόνιας ανεργίας.

Οι αγορές παραμένουν θετικές επειδή τροφοδοτούνται από υπερχαλαρές νομισματικές πολιτικές. Αλλά οι σημερινές αναλογίες τιμών / κερδών είναι τόσο υψηλές όσο ήταν στις φούσκες που προηγήθηκαν των κραχ του 1929 και του 2000. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Fed ανησυχεί πιθανότατα ότι οι αγορές θα καταρρεύσουν αμέσως εάν αποσύρει τη ρευστότητα. Και με την αύξηση του δημόσιου και του ιδιωτικού χρέους που εμποδίζει την ενδεχόμενη νομισματική εξομάλυνση, η πιθανότητα προβλημάτων μεσοπρόθεσμα – και μια σκληρή προσγείωση για τις αγορές μετοχών και τις οικονομίες – συνεχίζει να αυξάνεται.

Ο Νουριέλ Ρουμπινί είναι καθηγητής Οικονομικών στο Stern School of Business του New York University Stern School of Business και πρόεδρος της Roubini Macro Associates.