Το ελληνικό QΑnon είναι κομματικό δημιούργημα

Τις τελευταίες ζοφερές ημέρες των αποκαλύψεων γύρω από την υπόθεση Λιγνάδη κυκλοφόρησαν στα κοινωνικά δίκτυα μια σειρά εντελώς αναπόδεικτων φημών που συνέδεαν τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, υπουργούς, το κόμμα του καθώς και ΜΚΟ, με υποτιθέμενα δίκτυα  σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανηλίκων. Πολλοί έσπευσαν τότε να συγκρίνουν τις ανυπόστατες αυτές θεωρίες με το αμερικανικό συνωμοσιολογικό δίκτυο QΑnon, το οποίο οι περισσότεροι εκτός  χώρας γνώρισαν με αφορμή την πρόσφατη εισβολή του στο Καπιτώλιο. Ωστόσο, ενώ η λογική της μεταξύ τους συσχέτισης είναι πράγματι βάσιμη, υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσά τους που αλλάζει τον τρόπο που λειτουργεί αυτό στην κάθε περίπτωση.

Η βασική ομοιότητα έγκειται στο ότι τα μέλη του δικτύου της QΑnon διαδίδουν κι εκείνα παρόμοιες συνωμοσιολογικές θεωρίες ότι οι φιλελεύθερες ελίτ της Αμερικής συμμετέχουν σε κυκλώματα εμπορίας παιδιών, αν και τις διανθίζουν και με άλλες κατηγορίες για κανιβαλιστικές πρακτικές και σατανιστικές τελετές.

Ωστόσο, οι απαρχές οργάνωσης του αμερικανικού δικτύου, που εντάσσεται ιδεολογικά στην αμερικανική ρατσιστική Ακροδεξιά, φαίνεται να χρονολογούνται από το 2017 αλλά είναι αρκετά συγκεχυμένο ποιος και από πού ξεκίνησε ακριβώς η διασπορά των θεωριών αυτών, αν και κάποιοι τις συνδέουν με υψηλόβαθμους αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ. Ωστόσο, το κίνημα είχε προϊστορία η οποία ξεκινάει μετά τη διαρροή κάποιων δεδομένων του Wikileaks το 2016 που δήθεν συνέδεαν την οικογένεια Κλίντον και το Δημοκρατικό Κόμμα με ένα κύκλωμα παιδεραστίας του οποίου τα «κεντρικά» βρίσκονταν στο υπόγειο μιας πιτσαρίας στην Ουάσιγκτον… Ως αποτέλεσμα, μάλιστα, ένας θερμόαιμος συνωμοσιολόγος από τη Β. Καρολίνα είχε επιτεθεί με όπλο στην πιτσαρία αυτή πυροβολώντας μια πόρτα που ισχυριζόταν ότι οδηγούσε εκεί που συναντιόταν το κύκλωμα. Σημασία έχει ότι μπορεί μεν το δίκτυο να συνδέθηκε εν συνεχεία με τον Τραμπ και να υπηρέτησε την συνωμοσιολογική του ατζέντα, ιδίως κατά την αμφισβήτηση του εκλογικού αποτελέσματος, ωστόσο το QΑnon έχει εξελιχθεί πλέον σε ένα αυτόνομο κίνημα με εκατοντάδες χιλιάδες μέλη, ακόμη και εκτός ΗΠΑ. Είναι κατά βάση, συνεπώς, ένα δημιούργημα από τα κάτω που απηχεί την (υπο)κουλτούρα της βαθιάς Αμερικής των μεσοδυτικών Πολιτειών, με αναφορές στη λευκή ανδρική ανωτερότητα, σε αντικαπιταλιστικά ιδεολογήματα, σε  αντιπαγκοσμιοποιητικές θεωρίες κ.λπ. Πρόκειται δηλαδή για αυθεντικό δημιούργημα μιας αντιδημοκρατικής κουλτούρας ενός μέρους των ΗΠΑ, με βαθιές ρίζες στον χρόνο και την παράδοσή τους.

Αντιθέτως, στην ελληνική τους εκδοχή, οι συνωμοσιολογικές αυτές θεωρίες υπηρετούν την κομματική ατζέντα μιας ευρύτερης αντιπολίτευσης που ζυμώθηκε όλη την προηγούμενη 10ετία με τον αριστεροδέξιο εθνολαϊκισμό, τον αντισυστημισμό ή τις θεωρίες ότι η χρεωκοπία ήταν μια συνωμοσία των ξένων και των ημεδαπών οργάνων τους για να αγοράσουν φθηνά τη χώρα. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ποιοι δημοσιογράφοι τις υποστήριξαν πρώτοι ανοικτά και ευθαρσώς, τις προηγούμενες μέρες, και ποιες είναι οι (στενότατες) διασυνδέσεις τους με τα κόμματα της αντιπολίτευσης (ή και με υπό δημιουργία κόμματα), για να καταλάβει ότι πρόκειται για άνωθεν κατασκευάσματα, καθαρά προπαγανδιστικού περιεχομένου. Το ελληνικό QΑnon γεννήθηκε, με άλλα λόγια, για να εργαλειοποιήσει πολιτικά το #metoo και να του δώσει στενό κομματικό πρόσημο, παρότι ένα τέτοιο κοινωνικό πρόβλημα δεν θα έπρεπε να συνδέεται με τον πολιτικό ανταγωνισμό. Επιχείρησε έτσι, μέσα σε συνθήκες πανδημίας, να δημιουργήσει μια νέα κρίση, πολιτική τώρα, με προφανή στόχο την αποδυνάμωση της κυβέρνησης.

Δυστυχώς ή ευτυχώς, είναι η μοίρα ακόμη και των συνωμοσιολογικών κινημάτων στην Ελλάδα να μην μπορούν να υπάρξουν χωρίς την κομματική ποδηγέτηση, κάτι που όμως προδιαγράφει και τα πιο περιορισμένα όρια ανάπτυξής τους.

Ο Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος είναι καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και γραμματέας Σύνταξης της «Νέας Εστίας»