Η ευθύνη του Πρωθυπουργού για την καθυστέρηση άρσης των μέτρων

Ως αρμόδιος για τον συντονισμό της κυβέρνησης, ο Πρωθυπουργός φέρει πολυδιάστατη ευθύνη για την καθυστέρηση άρσης των περιοριστικών μέτρων. Ενα εκ των σφαλμάτων ήταν η επικοινωνιακή διαχείριση της παραβίασης των μέτρων στην Πάρνηθα και στην Ικαρία από τον ίδιο, καθώς αυτή υπονόμευσε την ικανότητά του να πείσει τους πολίτες να τηρήσουν τα μέτρα. Στις απαντήσεις του υπήρξε ένα συγκεκριμένο μοτίβο δικαιολόγησης, με συνεχή αναπαραγωγή της ίδιας φράσης: ήταν λάθος η εικόνα που δόθηκε. Ταυτόχρονα υπήρξε υπεράσπιση της ουσίας της πράξης, δηλαδή του συνωστισμού, σε μια περίοδο που οι κανόνες που είχε θεσπίσει η ίδια η κυβέρνηση τον απαγόρευαν. Για το περιστατικό της Πάρνηθας, ο Πρωθυπουργός δήλωσε ότι δεν έπρεπε να αμελήσει να φορέσει μάσκα κατά τη φωτογράφισή του με τους συμπολίτες μας, αλλά δεν αναφέρθηκε στην αθέτηση της γενικής υποχρέωσής του για τη χρήση της μάσκας κατά τον συγχρωτισμό του με αυτούς. Στη φωτογράφιση ενυπήρξε το πρόβλημα κατά τον ίδιο. Για το περιστατικό της Ικαρίας, δήλωσε ότι έπρεπε να αποφύγει να βρεθεί σε δημόσια θέα όταν συνέφαγε με άλλους ανθρώπους, αλλά δεν παραδέχθηκε ότι έπρεπε γενικώς να αποφύγει να φάει μαζί τους. Αλλωστε, όπως είπε, βρέθηκε με τους ίδιους ανθρώπους στο ελικόπτερο. Είναι προφανές πως ο Πρωθυπουργός θεωρούσε ότι εξαιρείτο από την τήρηση των μέτρων και ότι όφειλε μόνο να τηρεί τα προσχήματα.

Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ο Πρωθυπουργός έχει αναλάβει μια πολύ σοβαρή δουλειά, η οποία δεν μπορεί να εγκλωβιστεί εντός των περιοριστικών όρων που έχει θέσει η κυβέρνησή του. Ωστόσο, δεν είναι μόνο ο Πρωθυπουργός που έχει σοβαρή εργασία. Υπάρχουν πολλοί δημόσιοι λειτουργοί που περιορίζονται στο έργο τους κατά την πανδημία. Υπάρχουν σοβαρές πτυχές της εκπαίδευσης και της ομαλής ανάπτυξης των παιδιών που μπαίνουν σε κίνδυνο. Υπάρχει μεγάλη αναστάτωση στον κόσμο της εργασίας και των επιχειρήσεων. Υπάρχουν θεμελιώδεις εκφάνσεις της δημοκρατίας, όπως οι διαδηλώσεις, που καταπιέζονται. Ολοι μας μπορούμε να σκεφτούμε και να προβάλλουμε δικαιολογίες για τους λόγους που κατ’ εξαίρεση μπορούμε να παραβιάσουμε τα μέτρα. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν είμαστε εμείς αρμόδιοι να βάλουμε σε μια ζυγαριά το κόστος από την παραβίαση των μέτρων (απόρροια της συνακόλουθης διακινδύνευσης ζωών των ανθρώπων) με το όφελος από την παραβίαση των μέτρων. Αν πάμε πίσω στο παράδειγμα της Ικαρίας, τι όφελος είχε η επίσκεψη του Πρωθυπουργού; Αξιζε τον κίνδυνο να ασθενήσει βαριά ένας άνθρωπος που μπορεί να μολυνόταν από την παραβίαση των μέτρων είτε στην οικία του κ. Στεφανάδη είτε στα φαινόμενα συνωστισμού κατά την επαφή του Πρωθυπουργού με τον κόσμο; Πριν απαντήσετε, σκεφτείτε ότι δεν είναι ορθό ο Πρωθυπουργός να ζυγίσει το κόστος και το όφελος από την παραβίαση των κανόνων ώστε να αποφασίσει αν θα τους τηρήσει. Την ανάλυση κόστους – οφέλους την κάνει η κυβέρνηση όταν θέτει τους κανόνες εξ αρχής. Αν αποφασίσει να δώσει κάποια παραπάνω προνόμια στα μέλη της κυβέρνησης, λ.χ. μεγαλύτερη δυνατότητα μετακινήσεων, αυτά ορίζονται ρητά στη νομοθεσία. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτά τα προνόμια δεν περιλάμβαναν τη δυνατότητα συνωστισμού. Αφού θεσμοθετηθούν οι όροι περιορισμού, όλοι οι πολίτες έχουν υποχρέωση τήρησής τους, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Πρωθυπουργού.

Ο Πρωθυπουργός ήταν ξεκάθαρος στην αντιμετώπιση της πανδημίας: προέχουν οι ζωές των ανθρώπων. Οπως έχουν κληθεί όλοι οι πολίτες να αλλάξουν δραστικά τις συνήθειές τους και τον τρόπο που λειτουργούν στην καθημερινότητα, έτσι οφείλει κι ο ίδιος να τηρεί τους κανόνες. Αν το έκανε στην πράξη και όχι κατ’ επίφαση, τότε θα έπαυε να δίνει λαβή στην αξιωματική αντιπολίτευση, σε κοινωνικές ομάδες και ατομικά στους πολίτες να παραβιάζουν κατά βούληση τους κανόνες. Ισως τότε η άρση των περιορισμών να είχε επισπευσθεί.

Ο Αλέξης Αρβανίτης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.