Η αληθινή ιστορία πίσω από την «Ανασκαφή»

Καλοκαίρι του 1937. Το φάντασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου πλανάται πάνω από την Ευρώπη, όταν η Ιντιθ Πρίτι, πλούσια χήρα κοντά στο Γούντμπριτζ της Αγγλίας, συναντάται με τον επιμελητή ενός τοπικού μουσείου για να συζητήσουν σχετικά με την ανασκαφή τριών αναχωμάτων που βρίσκονται στην άκρη του κτήματος, στο Σάτον Χου. Προσλαμβάνει τελικά έναν ερασιτέχνη αρχαιολόγο, τον Μπέιζιλ Μπράουν, και οι εργασίες ξεκινούν την επόμενη άνοιξη.

Εναν χρόνο αργότερα κι αφού στο ανασκαφικό έργο εμπλέκονται και αρχαιολόγοι του Βρετανικού Μουσείου, η σκαπάνη εντοπίζει ίχνη χρυσού και αρχίζει η αποκάλυψη της πλουσιότερης μεσαιωνικής ταφής που έχει βρεθεί ως τώρα στην Ευρώπη. Χρονολογείται στον 6ο ή τον 7ο αι. κι εκτιμάται ότι ανήκε σε κάποιον βασιλιά. Πρόκειται για ένα δρύινο πλοίο μήκους 26,8 μ. γεμάτο θησαυρούς – 263 ήταν μόνο τα αντικείμενα που βρέθηκαν στον κεντρικό θάλαμο.

«Η ανακάλυψη του 1939 άλλαξε την αντίληψή μας για μερικά από τα πρώιμα κεφάλαια της αγγλικής ιστορίας», λέει η επιμελήτρια πρώιμων μεσαιωνικών ευρωπαϊκών συλλογών Σου Μπράνινγκ στο «Smithsonian Magazine». «Μια εποχή που είχε θεωρηθεί ότι ήταν σκοτεινή αποδείχθηκε το ακριβώς αντίθετο: πολιτισμένη και εξελιγμένη».

Η ΤΑΙΝΙΑ. Το επικής κλίμακας εύρημα, όπως χαρακτηρίστηκε, αλλά και τα δραματικά γεγονότα που στιγμάτισαν τις ζωές των πρωταγωνιστών της ανασκαφής ήταν θέμα χρόνου να προκαλέσουν το ενδιαφέρον της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Και το αποτέλεσμα – η ταινία «Η ανασκαφή», που σκηνοθετεί ο Σάιμον Στόουν και κυκλοφόρησε από το Netflix – έτυχε θερμής υποδοχής και όχι μόνο λόγω των πρωταγωνιστών της, του Ρέιφ Φάινς και της Κάρεϊ Μάλιγκαν.

Η ταινία, κινηματογραφική προσαρμογή του μυθιστορήματος του Τζον Πρέστον, ανιψιού της νεαρής αρχαιολόγου Πέγκι Πίγκοτ (συμμετείχε στην έρευνα και ήταν εκείνη που έφερε στο φως τα πρώτα ψήγματα χρυσού που έδωσαν το στίγμα για όσα επρόκειτο να αποκαλυφθούν), έχει δεχθεί και κριτική σχετικά με το ότι για να διαμορφωθεί ένα ελκυστικό αποτέλεσμα έχει παραποιήσει ορισμένα από τα γεγονότα.

Η αλήθεια λοιπόν, σύμφωνα με όσους έχουν μελετήσει το αρχειακό υλικό της εποχής, είναι πως ο Μπέιζιλ Μπράουν δεν είχε τόσο έντονα αμφιλεγόμενη σχέση με τον αρχαιολόγο του Βρετανικού Μουσείου Τσαρλς Φίλιπς, όπως παρουσιάστηκε στην ταινία. Ούτε επίσης προκύπτει από κάποια μαρτυρία ότι κινδύνευσε να σκοτωθεί όταν ένας μεγάλος όγκος από χώμα τον καταπλάκωσε. Ενα ακόμη στοιχείο που παραλείφθηκε είναι η εμμονή της Ιντιθ Πρίτι να επικοινωνεί με τους νεκρούς.

Στο στόχαστρο των επικριτών μπαίνει και ο τρόπος που παρουσιάζεται η Πέγκι Πίγκοτ ως μια νεαρή και αδέξια αρχαιολόγος. Στην πραγματικότητα επρόκειτο αντιθέτως για μια εξαίρετη επαγγελματία με πολύ καλές σπουδές στα Πανεπιστήμια του Κέιμπριτζ και του Λονδίνου, ικανότατη στις έρευνες πεδίου και διόλου απροετοίμαστη αν κρίνει κάποιος από τις φωτογραφίες της εποχής εκείνης, στις οποίες απεικονίζεται να είναι σωστά ντυμένη σε αντίθεση με το σενάριο που την παρουσιάζει να μη διαθέτει τα κατάλληλα ρούχα για να κατέβει στο σκάμμα.

Τέλος, μία ακόμη παρατήρηση που εκτιμάται ότι παραπλανά τους θεατές είναι η δυναμική των πρωταγωνιστών, γεγονός που συναρτάται άμεσα με την ηλικία τους. Η Κάρεϊ Μάλιγκαν είναι επί παραδείγματι μόλις 35 ετών, ενώ η Ιντιθ Πρίτι όταν ξεκίνησε την ανασκαφή ήταν 56, και ο Στιούαρτ Πίγκοτ, ο σύζυγος της Πέγκι, ήταν 29 ετών, ενώ ο Μπεν Τσάπλιν που τον υποδύεται είναι 51.

Ακόμα και με τις όποιες αστοχίες, ωστόσο, η ταινία του Netflix εξακολουθεί να είναι ατμοσφαιρική και ενδιαφέρουσα, ενώ επιτελεί κι ένα επιπλέον έργο: δημιουργεί μια γέφυρα ανάμεσα στο νεανικό κοινό και στην αρχαιολογία, ενώ δίνει το έναυσμα στους θεατές να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες για το σημαντικό αυτό εύρημα και εν γένει την ιστορία και τις εν πολλοίς άγνωστες πτυχές του παρελθόντος.