Δύσκολες αποφάσεις για το Ασφαλιστικό

Προφανώς δεν «τσίμπησε μύγα τσε τσε» όλο το οικονομικοπολιτικό και καθηγητικό σύστημα στο πρόσφατο συνέδριο για την Επαγγελματική Ασφάλιση και όλοι ομονόησαν ότι υπάρχει εκ νέου θέμα ασφαλιστικού. Κάτι είδαν. Τα νούμερα μετά τη νέα μεγάλη ύφεση που χτύπησε την οικονομία δεν βγαίνουν. Δεν έβγαιναν και πριν αλλά τουλάχιστον φαινόταν ότι θα αντέξει το σύστημα για μια – δυο δεκαετίες ακόμα, δεδομένης της μεγάλης ανάπτυξης που είχε προβλεφθεί ότι θα είχαμε.

Πλέον αυτό δεν υπάρχει. Η βάση της ελληνικής οικονομίας ξεκινάει πολύ πιο χαμηλά. Τα 35 δισ. που δαπανούσαμε για συντάξεις το 2018 έφταναν το 18,7% του ΑΕΠ. Πλέον με το ΑΕΠ των 170 δισ. η δαπάνη ξεπερνάει το 20% του ΑΕΠ. Περίπου τα μισά ήδη καλύπτονται από τον προϋπολογισμό. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, η σωρευτική δημοσιονομική παρέμβαση της χρηματοδότησης των Ταμείων την τελευταία 20ετία ξεπερνάει τα 200 δισ. ευρώ. Υπερβαίνει μάλιστα την αύξηση του δημοσίου χρέους την ίδια περίοδο.

Υπάρχουν και άλλοι δείκτες, που όπως λέει ο Τάσος Γιαννίτσης στο πρόσφατο βιβλίο του (Ασφαλιστικό, Ανάπτυξη, Μακροοικονομία, Οι κρίσιμες διασυνδέσεις – εκδ. Πατάκη) οδηγούν σε πλήρη κατάρρευση του ασφαλιστικού που γνωρίζουμε. Οπως αναφέρει, την περίοδο 2020-2060 ο δείκτης οικονομικής δημογραφικής εξάρτησης, δηλαδή η σχέση πληθυσμού άνω των 65 ετών προς τον απασχολούμενο πληθυσμό 15-64 ετών θα επιδεινωθεί από το 61% στο 92,8%. Γερνάμε ως χώρα αλλά δεν είναι αυτή μόνο η βασική αιτία της επιδείνωσης των δεδομένων. Φαίνεται ότι μέσω των πολλών κυρίως πρόωρων συνταξιοδοτήσεων που υπήρξαν την προηγούμενη δεκαετία έχουν διογκωθεί οι δαπάνες για το συνταξιοδοτικό. Σύμφωνα με τον κ. Γιαννίτση, η αναλογία απασχολούμενων/συνταξιούχων έχει επιδεινωθεί σε τέτοια έκταση με αποτέλεσμα το βάρος που δημιουργείται σε κάθε απασχολούμενο για να αναλάβει το μερίδιο που δεν καλύπτεται από άλλους, γίνεται δυσβάσταχτο. Το έλλειμμα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης κινούνταν πριν από τη σημερινή κρίση στο 10-11% του ΑΕΠ. Αγνωστο παραμένει πού θα φτάσει όσο δεν υπάρχει νέα παρέμβαση.

Οι λύσεις είναι συγκεκριμένες. Το πόσο δίκαιες θα είναι, εξαρτάται κυρίως από τον χρόνο που θα ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις. Οσο καθυστερούμε, τόσο λιγότερο δίκαιες θα γίνονται οι επιλογές.

Ο υπουργός Οικονομικών Χρ. Σταϊκούρας, μιλώντας στην ίδια εκδήλωση είχε επισημάνει το τέλος του διανεμητικού συστήματος που σήμερα εφαρμόζεται, καθώς είναι ευάλωτο στη γήρανση του πληθυσμού. Προφανώς και έχει δίκιο. Ωστόσο η μετατροπή του ασφαλιστικού μας συστήματος σε κεφαλαιοποιητικό απαιτεί μια μεταβατική περίοδο. Οσοι όμως βρεθούν να εργάζονται μέσα στην αλλαγή, θα βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλές εισφορές και χαμηλές συντάξεις. Το σηκώνουν το συγκεκριμένο πολιτικό κόστος οι έλληνες πολιτικοί;

Το άλλο θέμα που έβαλε ο υπουργός, έχει να κάνει με τα αντικίνητρα για εργασία που υπήρξαν τουλάχιστον από το 2008 έως σήμερα με αποτέλεσμα την εκτίναξη του αριθμού των συνταξιούχων. Είναι σαφές ότι όσοι μπορούν θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα και το κίνητρο να δουλεύουν μετά τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Αυτό δείχνει η σημερινή κυβέρνηση να το πιστεύει και να το υλοποιεί, ωστόσο δεν είναι καθόλου εύκολο στην εφαρμογή δεδομένης της πίεσης που δημιουργεί η υψηλή ανεργία.

Το τρίτο που σωστά θέτει, είναι πώς θα πειστούν οι νέοι ότι οι εισφορές υπέρ συντάξεων που πληρώνουν θα πιάσουν τόπο. Εδώ χρειάζεται ένα σύστημα που θα αποσυνδέει τις εν λόγω εισφορές από την πληρωμή των σημερινών συντάξεων. Προφανώς με ατομικούς λογαριασμούς, ώστε να γνωρίζει κάθε ένας τι ποσό αποταμιεύει για το μέλλον.

Ολη αυτή η συζήτηση είναι και δύσκολη και άβολη. Η άσχημη εμπειρία της πρόσφατης κρίσης και των μέτρων που ελήφθησαν και ειδικά το παράδειγμα της μη απόφασης για το ασφαλιστικό του 2001, όπως παρατηρεί το Τ. Γιαννίτσης, δείχνει ότι όταν μεταθέτεις ακόμα και δύσκολες μεταρρυθμίσεις που εξόφθαλμα χρειάζεται η οικονομία, αυτές συνήθως επιβάλλονται με πολύ σκληρότερη μορφή από την ίδια την πραγματικότητα…