Διπλή κρίση: Τwo crises better than one?

H Ελλάδα χτυπήθηκε από την κρίση του κορωνοϊού πριν ακόμη βγει από την οικονομική κρίση. Η επιστροφή στην κανονικότητα θα πρέπει να ξεπεράσει δύο εμπόδια και όχι ένα. Πώς αλλάζει αυτό την προσαρμογή; Την κάνει πιο δύσκολη ή, όλως παραδόξως, ευκολότερη;

Μπορούμε να σκεφτούμε συγκεκριμένα μηχανισμούς και για τα δύο. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός εκκρεμούσε από το 2000, αλλά «ανέβασε ταχύτητα» δραματικά το 2020. Τα κόκκινα δάνεια, αντιθέτως, ήταν σε διαδικασία επίλυσης, η οποία όμως πήγε πίσω από το νέο χτύπημα. Aν δούμε το θέμα σφαιρικότερα, μια μεταγενέστερη κρίση ίσως μας αποστασιοποιεί και επιτρέπει την εξέταση εκκρεμοτήτων με μεγαλύτερη ψυχραιμία, τη στάθμιση προτεραιοτήτων και έτσι «ξεμπλοκάρει» θέματα που είχαν βαλτώσει. Από την άλλη, αν η μεταρρυθμιστική ικανότητα ή η διαθεσιμότητα είναι κάτι πεπερασμένο, τότε ίσως δύο κρίσεις να υπερβαίνουν τις δυνατότητες μιας χώρας να αντεπεξέλθει.

Αν πάρουμε παράδειγμα την οικονομία, οι «ιδέες Πισσαρίδη» είχαν αρχίσει να μορφοποιούνται το 2013, πήραν τη μορφή βιβλίου το 2017, ενώ η ενσωμάτωσή τους σε Εκθεση αποφασίστηκε το 2019. Το κείμενο που παραδόθηκε τον Νοέμβριο 2020 κάνει κάποιες αναφορές στην πανδημία, αλλά καταφανώς απασχολείται πρωτίστως από το αρχικό μέλημα – το διαρθρωτικό πρόβλημα της οικονομίας. Η αντίδραση στη δημοσίευση της Εκθεσης ήταν υποτονική, η δε συζήτηση επί των προτάσεων ανύπαρκτη. Ικανή συνθήκη για την παράβλεψη ότι το ενδιαφέρον μονοπωλείται από τον κορωνοϊό – ότι αντί για μία είχαμε δύο κρίσεις να μας απασχολούν.

Θα δούμε τι θα γίνει τους επόμενους μήνες: θα μπορούσαν οι προτάσεις Πισσαρίδη να προχωρήσουν – ακολουθώντας το παράδειγμα των ψηφιακών. Θα μπορούσαν όμως και να ατονήσουν – με σκεπτικό είτε ότι ένα ξεβόλεμα αρκεί είτε ότι οι ανησυχίες για υψηλό χρέος είναι ξεπερασμένες και άχρηστες. Το τι θα γίνει και αν θα περιμένει η Εκθεση Πισσαρίδη στο ράφι να έρθει η επόμενη Εκθεση είναι, προσώρας, άδηλο.

Θα μπορούσαμε όμως να αναζητήσουμε ιστορικά προηγούμενα για το αν η σύμπτωση δύο κρίσεων βοηθά ή όχι. Τέτοια μας προσφέρει η οικονομική ιστορία της Βρετανίας. Η φθίνουσα θέση της στην παγκόσμια οικονομία ήταν βασική ανησυχία πριν από το 1914, η οποία επικαλύφθηκε από τον Πρώτο Παγκόσμιο. Η ευφορία για τη νίκη βοήθησε να ξεχαστεί η υποβόσκουσα οικονομική κρίση, με αποτέλεσμα η αναζήτηση χαμένων μεγαλείων να οδηγήσει σε οικονομική καταστροφή. Σε εκείνη την περίπτωση η διπλή κρίση αποδιοργάνωσε.

Το αντιπαράδειγμα προέκυψε στον επόμενο Παγκόσμιο. Το χαίνον οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα δεν ξεχάστηκε. Το σοκ του Πολέμου δρομολόγησε ριζικές κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις – με κίνητρο την αποφυγή των προπολεμικών προβλημάτων. Ετσι προέκυψαν το Εθνικό Σύστημα Υγείας και το Κράτος Πρόνοιας. Κρίσιμο ρόλο έπαιξαν μια έκθεση (του λόρδου Μπέβεριτζ για το κοινωνικό κράτος) και η μακροοικονομική θεωρία ενός άλλου λόρδου, του Κέινς.

Εμείς σήμερα διαθέτουμε δύο κρίσεις, μια Εκθεση και έναν Ιππότη (όχι λόρδο ακόμη). Οψόμεθα.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς