Τα όρια του κράτους

Αλλες εύλογες και δικαιολογημένες, άλλες εξωπραγματικές, οι αιτιάσεις κατά του κράτους και, φυσικά, κατά της κυβέρνησης, αφθονούν μέσα σε μία πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Ασφαλώς, το τελευταίο πράγμα που πρέπει να κάνει κανείς είναι να «αθωώνει» τους κυβερνώντες από τα λάθη τους. Οχι μόνον τους σημερινούς, όλους. Ουδείς ποτέ ανέλαβε πολιτική εξουσία με το ζόρι. Και καθώς αυτή πάει πακέτο με μεγάλα προνόμια, η κριτική πρέπει να είναι πάντα αυστηρή. Από το σημείο αυτό όμως μέχρι το να φορτώνει κανείς στο κράτος, τους πολιτικούς επικεφαλής του και τη διοικητική ιεραρχία τα πάντα, υπάρχει πραγματικό και λογικό χάσμα και πολύ μεγάλη ποσότητα λαϊκισμού, που όταν μάλιστα προέρχεται από δοκιμασμένους πρυτάνεις ανικανότητας, καταντά γελοία. Ειδικά σε τέτοιες συνθήκες. Και αυτό δεν αφορά τα χιόνια που μόλις ενέσκηψαν. Αφορά την πανδημία.

Στην καρδιά αυτής της αντίληψης, κρύβεται μία περίπου μεταφυσική πεποίθηση: ότι το κράτος είναι ικανό να αντιμετωπίσει τα πάντα, είναι ικανό να κάνει τον «σούπερμαν» και είναι υπόλογο για οτιδήποτε μπορεί να συμβεί, είτε έχει την ευθύνη γι’ αυτό, είτε δεν την έχει. Κατά κάποιο τρόπο, η ιδέα ότι το κράτος είναι «ο μεγάλος πατερούλης» κατά το παλαιό σταλινικό πρότυπο, ζει και βασιλεύει. Ηρθε λοιπόν η ώρα να κατανοήσουμε ότι αυτή είναι μία φενάκη. Το κράτος, οι μηχανισμοί και οι εξουσίες του, πολιτικές και διοικητικές έχουν ανεπάρκειες, κάνουν λάθη, συχνά είναι διεφθαρμένα, ακόμα συχνότερα είναι αγκυλωμένα. Και είναι κοινός τόπος ότι πολλές φορές δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις σε κανονικές συνθήκες. Πόσο μάλλον στις σημερινές, που ξεπερνούν πλέον δραματικά κάθε κράτος – όχι το δικό μας, αλλά ακόμα και τα πιο υποδειγματικά, «καθαρά» και αποτελεσματικά του πλανήτη.

Η ιδέα ότι σε μία πανδημία αυτής της έκτασης είναι δυνατόν το κράτος να καθαρίζει την κατάσταση, να κάνει τα πάντα να λειτουργούν ρολόι και να δίνει όλες τις λύσεις που θα αντιμετώπιζαν τα αδιέξοδα, είναι εκτός πάσης πραγματικότητας. Το κράτος έχει όρια. Εκ κατασκευής και εκ λειτουργίας. Εχουν ήδη ξεπεραστεί κατά πολύ και τα δύο. Και δεν έχει όρια μόνον επί του πρακτέου, αλλά και ως προς τη δυνατότητά του να χρηματοδοτήσει την ίδια του την αλλαγή, την προσαρμογή του σε συνθήκες καταστροφής. Αυτή τη στιγμή, η Ελλάδα, καλώς ή κακώς, ήδη χρηματοδοτεί την αντιμετώπιση της πανδημίας πολύ πάνω από τις δυνάμεις της. Οποιος φαντάζεται ότι αυτό δεν θα το βρει σύντομα μπροστά της, έχει έλλειμμα αντίληψης της πραγματικότητας – και δεν έχει διδαχθεί τίποτα από τη δεκαετία της πτώχευσης.

Το γεγονός ότι ακόμα οι θεσμοί και τα ευρωπαϊκά όργανα δεν μιλάνε και περίπου κάνουν τον βλάκα, δεν σημαίνει ότι ο δανεισμός δεν θα εκραγεί μαζί με το χρέος και το έλλειμμα σε σύντομο χρόνο. Ούτε σημαίνει ότι πρόκειται κανείς να τα χαρίσει όλα αυτά στη χώρα λόγω της καταστροφής. Από τη στιγμή που η πανδημία αρχίσει να παίρνει αρνητική κλίση λόγω των εμβολιασμών, μία άλλη στιγμή θα απέχει μόνον μια ανάσα: η ώρα του ταμείου, το οποίο θα είναι αμείλικτο. Ειδικά για μία πτωχευμένη χώρα – εδώ ετοιμάζεται να γονατίσει μεγάλες οικονομικές δυνάμεις και κράτη μακράν υγιέστερα οικονομικά από ό,τι η Ελλάδα. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτό. Και να μην πέσουμε από τα σύννεφα. Μέχρι τότε, όμως, και πάλι, πρέπει να έχουμε αντίληψη της πραγματικότητας: το κράτος δεν μπορεί τα πάντα. Δεν είναι σε θέση να δώσει λύσεις σε όλα. Δυστυχώς. Το να περιμένει κανείς αυτό, σε τέτοιες συνθήκες, είναι απλώς παιδαριώδες.