Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους «ανταγωνισμού»

Το σημαντικότερο κομμάτι του έργου του δικαστή είναι η μελέτη της δικογραφίας και η σύνταξη της απόφασης. Ο θεσμός λοιπόν της επιθεώρησης των δικαστικών λειτουργών αποτελεί τη διαδικασία αξιολόγησης του συγκεκριμένου έργου από ποσοτική και ποιοτική άποψη. Κάθε χρόνο κληρώνονται ορισμένα μέλη του αντίστοιχου Ανώτατου Δικαστηρίου (Συμβουλίου της Επικρατείας ή Αρείου Πάγου), οι οποίοι μεταβαίνουν στα πρωτοδικεία ή εφετεία της περιφέρειας που τους αναλογεί, μελετούν τα στατιστικά στοιχεία που αφορούν τα δικαστήρια αυτά, καθώς και αποφάσεις που έχουν εκδώσει οι επιθεωρούμενοι δικαστές και συντάσσουν μια έκθεση επιθεώρησης που περιλαμβάνει τα σχετικά ευρήματά τους και κρίση για την καταλληλότητα των επιθεωρούμενων να προαχθούν σε ανώτερους βαθμούς. Το πόσο σημαντική είναι αυτή η έκθεση για τη σταδιοδρομία ενός δικαστή είναι εύκολο να το αντιληφθεί κανείς. Οποιοι συγκεντρώνουν στον υπηρεσιακό τους φάκελο δυσμενείς εκθέσεις, που δεν θα ανατραπούν με τυχόν προσφυγή στο Συμβούλιο της Επιθεώρησης, δεν προάγονται σε ανώτερους βαθμούς, δεν μετατίθενται σε δικαστήρια της επιλογής τους και υπό προϋποθέσεις (π.χ. αν δεν παρουσιάσουν την ενδεικνυόμενη ποσοτική και ποιοτική απόδοση, σε συμμόρφωση με τις υποδείξεις των επιθεωρητών) μπορεί να χάσουν και τη θέση τους.

Αυτή η διαδικασία είναι μια σύμφυτη με τη δικαστική ανεξαρτησία λειτουργία. Ο δικαστής ελέγχεται από ανωτέρους του που οι ίδιοι δεν ελέγχονται, υπηρεσιακώς, από κανέναν άλλο, έχουν ασκήσει και εξακολουθούν να ασκούν τα ίδια με αυτόν καθήκοντα, έχουν προαχθεί πριν από αυτόν με αντίστοιχες διαδικασίες αξιολόγησης και ελέγχου και δικάζουν τις ίδιες υποθέσεις σε τελευταίο βαθμό, ενώ αυτός τις δικάζει στον πρώτο. Τα όποια προβλήματα μπορεί να προκύπτουν από την τυχόν κλήρωση προσώπων περισσότερο ή λιγότερο αυστηρών από ό,τι επιβάλλεται από τη συγκεκριμένη περίπτωση, ή από την έλλειψη ειδικών γνώσεων για την άσκηση των καθηκόντων του επιθεωρητή, καθώς στην κληρωτίδα μπαίνουν όλα τα ονόματα των ανώτατων δικαστών με δύο χρόνια υπηρεσίας, εξισορροπούνται από την εναλλαγή των επιθεωρητών κάθε χρόνο, που εξασφαλίζει την αντικειμενικότητα και διαφάνεια του συστήματος και την ευκαιρία του επιθεωρούμενου να κριθεί από περισσότερα μέλη του Ανώτατου Δικαστηρίου του κλάδου του. Αλλά και για τους επιθεωρητές η διαδικασία αυτή επιτρέπει να λαμβάνουν γνώση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι δικαστές των πρωτοδικείων και εφετείων και να προτείνουν λύσεις μέσα από τη συσσωρευμένη εμπειρία τους. Επίσης, έχουν τη δυνατότητα να ακούσουν τις παρατηρήσεις των τοπικών Δικηγορικών Συλλόγων για τα θέματα αυτά και να τις συμπεριλάβουν στις εκθέσεις τους.

Συμπερασματικά, δεν θα διαφωνούσαμε, άνευ ετέρου, με προτάσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας αυτού του επιτυχημένου θεσμού και για αυτό διεκδικούμε και τη συμμετοχή μας στη Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή του αρμόδιου υπουργείου Δικαιοσύνης. Ομως, ούτε με τη σύσταση μόνιμων επιθεωρητών συντασσόμαστε, ούτε με αποκλεισμούς ανώτατων δικαστών από τα καθήκοντα αυτά που θα ενίσχυαν υπόνοιες μεροληπτικών κρίσεων και θα υπονόμευαν, εντέλει, την αξιοκρατία στον χώρο μας. Η Δικαιοσύνη, ως πυλώνας της δημοκρατίας και εξουσία, εξ ορισμού, ελεγκτική της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας, δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους «ανταγωνισμού» που προσιδιάζουν στην ιδιωτική οικονομία, ούτε να ανοίξει την «κερκόπορτα» πολιτικών ή άλλων επιρροών, επικίνδυνων για τη διατήρηση του δικαστικού σθένους και φρονήματος.

Ο Παναγιώτης Δανιάς είναι εφέτης ΔΔ, πρόεδρος ΔΣ της Ενωσης Διοικητικών Δικαστών