Τα «αόρατα» θύματα του Παρισιού

Η μεγάλη παράδοση των γάλλων συγγραφέων αστυνομικών μυθιστορημάτων επιβεβαιώνεται από τον Olivier Norek και το «Γκραν Παρί» (Ελληνικά Γράμματα, μτφ. Χαριτωμένη Βόντα), ένα χαμηλών τόνων ατμοσφαιρικό, κοινωνικό νουάρ, που έχει στόχο να προβληματίσει και να ταράξει την εφησυχασμένη μακαριότητα της αστικής κοινωνίας.

Η υπόθεση έχει αφετηρία δύο περίεργες ιστορίες. Αρχικά την περίπτωση ενός ευνουχισμένου πτώματος, που… ανοίγει τα μάτια και πετάγεται όρθιο, στη διάρκεια της νεκροψίας. Και ένα κινητό τηλέφωνο που χτυπάει δαιμονισμένα στο σώμα ενός νεαρού ναρκομανούς, ο οποίος πεθαίνει από ανεξήγητα εγκαύματα, θύμα αυτανάφλεξης.

Ο ιδιόρρυθμος, αλλά πιστός στη γαλλική σχολή και το πρότυπο του σκληρού, μοναχικού ήρωα, αστυνόμος Βίκτορ Κοστ με την ομάδα του, που επίσης ανταποκρίνεται στο ίδιο πρότυπο, αναλαμβάνουν τη διαλεύκανση των παράλληλων υποθέσεων. Η έρευνα δομείται με πολύ ρεαλιστικό τρόπο. Στην αρχή ο ρυθμός είναι συγκρατημένος, λόγω της δυσκολίας να έρθουν στην επιφάνεια σημαντικά στοιχεία. Σταδιακά, κάποιες λεπτομέρειες, κάποιες διασταυρώσεις καταθέσεων και στοιχεία που απαιτούν επαναλαμβανόμενες αναγνώσεις δίνουν μια νέα ώθηση και οδηγούν την ομάδα των αστυνομικών σε νέες κατευθύνσεις. Σε πρώτο επίπεδο, πρόκειται για χαρακτηριστικό police procedural μυθιστόρημα.

Ο χώρος των αστυνομικών και του τρόπου που λειτουργούν, όχι μόνο στην καθημερινότητα και σε θέματα συμπεριφοράς, αλλά και όσα κρύβονται επιμελώς στο περιθώριο και αφορούν θέματα καριέρας, διαφθοράς και διαπλοκής περιγράφεται με ζωηρά, απωθητικά χρώματα, τα οποία όμως ανταποκρίνονται σε μεγάλο βαθμό στην εικόνα της γαλλικής αστυνομίας. Ολα αυτά τα φαινόμενα θα γίνουν εντονότερα και θα σφίξουν σαν μια τεράστια θηλιά γύρω από τον λαιμό του Κοστ, από τη στιγμή που θα πέσει πάνω σε μια στοίβα από ανώνυμα γράμματα, που οδηγούν προς έναν μυστηριώδη φάκελο. Αυτός ο φάκελος που καίει παραπέμπει στον περίφημο «Κώδικα 93»…

Από το σημείο που η προσωπική, εκτός πλαισίου ομάδας, έρευνα του Κοστ ανασύρει την κρυμμένη, οδυνηρή πραγματικότητα του «Κώδικα 93», το σκηνικό μεταβάλλεται άρδην και το κλασικό police procedural μεταλλάσσεται σε σκληρό κοινωνικοαστυνομικό νουάρ, που εμπλέκει διεφθαρμένους δημόσιους λειτουργούς, από αστυνομικούς μέχρι και πολιτικούς. Ο «Κώδικας 93» τελικά είναι μια απλή μα και μεγαλοφυής έμπνευση: οι σχεδιαστές του επιλέγουν κάποιες δολοφονίες, τα θύματα των οποίων ανήκουν στον χώρο των «αζήτητων». Αντρες και γυναίκες που διαβιούν στο περιθώριο της κοινωνίας, όπως μικροκλέφτες, πρεζόνια και άτομα με παραβατική συμπεριφορά. Οταν δολοφονούνται δεν υπάρχει κανείς να ενδιαφερθεί ούτε καν για να αναζητήσει το πτώμα τους.

Οι «ασφαλείς» περιοχές

Οι υποθέσεις του «Κώδικα 93» αφορούν στα εγκλήματα που διαπράττονται, καταγράφονται σαν τέτοια από την Αστυνομία και μετά «εξαφανίζονται», λες και αυτά τα εγκλήματα δεν υπήρξαν ποτέ. Ως αποτέλεσμα, οι δείκτες εγκληματικότητας συγκεκριμένων περιοχών του Παρισιού παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, θεωρούνται «ασφαλείς» και προσφέρουν τη δυνατότητα σε μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες να προχωρήσουν στη μελλοντική ανοικοδόμηση και ανάπλασή τους. Ενα απλό και συνάμα «μεγαλοφυές» σχέδιο, με τη συμμετοχή αστυνομικών, πολιτικών και μεγάλων επιχειρηματιών. Ενα σχέδιο που ο Κοστ θα χρειαστεί να περάσει μέσα από δαιδαλώδη μονοπάτια για να ανακαλύψει και μάλιστα με βαρύ τίμημα.

Ο Olivier Norek, συγγραφέας, σεναριογράφος και αξιωματικός της γαλλικής αστυνομίας, περιγράφει με άνεση λόγω της προσωπικής του εμπειρίας το police procedural. Οι διαδικασίες της έρευνας, οι σχέσεις των μελών της ομάδας, οι σχέσεις με τα ανώτερα στελέχη και το διαβόητο Τμήμα Εσωτερικών Υποθέσεων αντικατοπτρίζονται στο κείμενο με απόλυτα ανάγλυφο, αλλά και ρεαλιστικό τρόπο. Η σκιαγράφηση των χαρακτήρων αποτελεί ένα από τα πλεονεκτήματα του συγγραφέα. Ο Βίκτορ Κοστ μοιάζει να έχει βγει από την παραδοσιακή γαλλική σχολή των αστυνομικών μυθιστορημάτων. Θυμίζει ολίγον από Λίνο Βεντούρα. Σκληρός μέχρι κυνισμού, απόμακρος, εσωστρεφής, πάντα σε ρόλο προστάτη για την ομάδα και τους συνεργάτες του, δεν διστάζει να έρθει αντιμέτωπος με τα υψηλά κλιμάκια, που ρέπουν προς τη διαφθορά. Και κάτω από την ατσαλάκωτη επιφάνεια, αναδύονται κρυμμένες πλευρές μιας ευαίσθητης προσωπικότητας.

Αλλά και τα μέλη της ομάδας του Κοστ, σκιαγραφούνται απόλυτα πειστικά. Από τον παλιάς κοπής σκληροτράχηλο Ρονάν, τον απόλυτα πιστό συνεργάτη που ονειρεύεται κάθε αστυνομικός, τον Σαμ, άνθρωπο για όλες τις δουλειές, τη νεοφερμένη Ντε Ρίτερ, που θα πάρει τον χρόνο της μέχρι να αποδεχτεί και να γίνει αποδεκτή από την ομάδα, μέχρι και τον Ομπέν, ο οποίος αναγκάζεται να εγκαταλείψει την ομάδα για μια πιο ήρεμη θέση στην επαρχία του Ανεσί.

Βέβαια το μεγάλο πλεονέκτημα του μυθιστορήματος είναι το δεύτερο επίπεδο: το έντονο κοινωνικό σχόλιο που αναφέρεται στην «εξαφάνιση» των δολοφονιών. Αποτέλεσμα αυτής είναι φυσικά η εκτόξευση των κερδών των κατασκευαστικών εταιρειών και όσων συνεργατών, εμφανών και παρασκηνιακών, συμμετέχουν σ’ αυτό το πανούργο και ζοφερό σχέδιο. Ταυτόχρονα η έσχατη περιθωριοποίηση των κατοίκων αυτών των περιοχών, δηλαδή μεταναστών και ανέργων.

Χαμηλοί τόνοι, ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, μεγαλοαστική τάξη και περιθώριο, σκληροί αστυνομικοί, κάποιοι έντιμοι κι άλλοι βουτηγμένοι στη διαφθορά, αόρατοι πολιτικοί που θυσιάζουν στον βωμό του κέρδους. Το «Γκραν Παρί» αποτελεί αυθεντικό δείγμα αστυνομικοκοινωνικού μυθιστορήματος, υπηρετώντας με πολύ αξιόπιστο τρόπο την γαλλική παράδοση. Η μετάφραση της Χαριτωμένης Βόντα αποδίδει σε μεγάλο βαθμό το ύφος γραφής του Norek.

Olivier Norek
Γκραν Παρί
Μτφ. Χαριτωμένη Βόντα
Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, σελ. 382
Τιμή 15,50 ευρώ