Κανονικοποίηση σχέσης με Τουρκία;

Με μια τηλεδιάσκεψη κορυφής στις 26 Φεβρουαρίου με θέμα την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου ανοίγει η Ευρωπαϊκή Ενωση τη θεσμική διαδικασία για την κανονικοποίηση της σχέσης με την Τουρκία και τη διασφάλιση της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή, διαδικασία που θα ολοκληρωθεί στο επίσημο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου. Για το Συμβούλιο όμως αυτό στην Ελλάδα καλλιεργείται η παρεξήγηση ότι πρόκειται να επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκία. Ορισμένοι έχουν μια εμμονή με τις κυρώσεις ως μέσο τιμωρίας της Τουρκίας, αν και, όπως ορθώς λέγει ο υπουργός Εξωτερικών Ν. Δένδιας, «σκοπός μας δεν είναι να τιμωρήσουμε την Τουρκία» («ΤΑ ΝΕΑ», 30/1). Αλλά θέμα κυρώσεων δεν τίθεται, εκτός κι αν η Τουρκία προχωρήσει σε κάποια βαριά επιθετική ενέργεια που – ευτυχώς – μετά και την έναρξη των διερευνητικών επαφών δεν φαίνεται ως πιθανό σενάριο. Σύμφωνα με τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2020, «για την ΕΕ αποτελεί στρατηγικό συμφέρον η ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία». Στη βάση αυτή δε «καλεί τον ύπατο εκπρόσωπο και την Επιτροπή να υποβάλουν έκθεση σχετικά με τις εξελίξεις όσον αφορά τις πολιτικές, οικονομικές και εμπορικές σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας καθώς και σχετικά με τα μέσα και τις επιλογές για την ακολουθητέα πορεία». Η έκθεση αυτή θα συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου με στόχο να εγκαινιάσει τη διαδικασία υλοποίησης της θετικής ατζέντας για μια ειδική, κανονική σχέση με την Τουρκία. Πιθανό είναι επίσης το Συμβούλιο να προωθήσει την πρόταση για την πολυμερή διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο. Ξεχάστε επομένως τις κυρώσεις.

Υπάρχει όμως και δεύτερη παρεξήγηση που αφορά τις διερευνητικές επαφές και το εάν μπορούν να φέρουν αποτελέσματα. Λέγεται και γράφεται κατά κόρον ότι οι 60 πρώτοι γύροι δεν απέδωσαν τίποτα. Αρα και ο νέος γύρος είναι καταδικασμένος να μην αποδώσει. Τεράστιο λάθος. Οι διερευνητικές απέδωσαν ιδιαίτερα στην πρώτη φάση των 22 γύρων (2002-2004). Είχαν τότε καταγράψει σημαντικές συγκλίσεις που οδηγούσαν σε συμφωνία στο κύριο θέμα των συζητήσεων, δηλ. στο εύρος των χωρικών υδάτων. Οριστική συμφωνία τελικά δεν επιτεύχθηκε καθώς η κυβέρνηση που ήλθε στην εξουσία τον Μάρτιο 2004 (ΝΔ) αποφάσισε να εγκαταλείψει το πακέτο συγκλίσεων. Συγκλίσεις επίσης καταγράφτηκαν και στην περίοδο 2010-2016. Επομένως τίποτα δεν προδικάζει την έκβαση του νέου γύρου διερευνητικών επαφών. Μπορεί και πρέπει να πετύχουν.

Τέλος, μια τρίτη παρεξήγηση συνδέεται με την αποδοχή από την Τουρκία της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS – 1982) ως μέρος του ενωσιακού κεκτημένου. Πράγματι, η Σύμβαση είναι μέρος του «κεκτημένου» καθώς η Ενωση με Απόφαση του Συμβουλίου έχει προσχωρήσει σ’ αυτή. Και η Τουρκία οφείλει να αποδεχθεί τη Σύμβαση. Αλλά θα το κάνει ως μέρος του «ενωσιακού κεκτημένου» μόνο εάν ξεκινήσει μια διαδικασία σύναψης ειδικής σχέσης με την ΕΕ ή αναβίωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Οθεν και η σημασία να στηρίξει η Ελλάδα τον στόχο της ειδικής σχέσης με μία προϋπόθεση, την αποδοχή από την Τουρκία της Σύμβασης…

Ο ομότιμος καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Θεμέλιο κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο «Επιτεύγματα και Στρατηγικά Λάθη της Εξωτερικής Πολιτικής της Μεταπολίτευσης»