Ηχοδύναμα

Η τέχνη του Anatoly Vedernikov, Scribendum 17 cd

Το όνομα Anatoly Vedernikov είναι άγνωστο στον μέσο μουσικόφιλο σε Ευρώπη και Αμερική. Γεννημένος το 1920, μόλις τρία χρόνια μετά την επικράτηση της Οκτωβριανής Επανάστασης, ο Vedernikov μεγάλωσε και εκπαιδεύτηκε σε μια εποχή που τίποτα δεν μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο από τις κατακλυσμιαίες αυτές εξελίξεις. Η μουσική ακόμα περισσότερο, καθώς διαδραμάτιζε έντονο πολιτικό ρόλο στη νεοσύστατη ΕΣΣΔ, ο οποίος μεγιστοποιήθηκε μετά από την άνοδο του Στάλιν στην εξουσία. Το προσωπικό του ενδιαφέρον γι’ αυτήν είναι γνωστό: ήδη πιο πριν, από τα μέσα της δεκαετίας του ’30, ο Σοστακόβιτς ζούσε επί δεκαετίες με τον προσωπικό φόβο του Στάλιν. Και δεν ήταν ο μόνος.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο Vedernikov, που πέθανε το 1993, κατά σύμπτωση τρία χρόνια από την κατάλυση του ίδιου καθεστώτος, ξεκίνησε σε ηλικία 15 ετών τη διεθνή του καριέρα, με συναυλίες στην Ιαπωνία και την Κίνα από το 1935. Σε μία εποχή που αυτό ήταν εξαιρετικά σπάνιο και δύσκολο: σπάνιο όχι μόνον της ηλικίας του, αλλά και επειδή η δυτική μουσική δεν είχε εξαπλωθεί ακόμα στις χώρες της Απω Ανατολής. Δύσκολο, γιατί οι διαρκείς αναταράξεις του ύστερου Μεσοπολέμου επηρέαζαν αρνητικά τέτοιες πολιτιστικές μετακινήσεις. Δείχνει όμως την εντύπωση που είχε προκαλέσει ο νεαρός πιανίστας τόσο στη χώρα του όσο και πέρα από αυτή. Και όταν η χώρα του είναι η ΕΣΣΔ, τότε αντιλαμβάνεται κανείς ακόμα περισσότερο το μέγεθος αυτής της εντύπωσης: η Σοβιετική Ενωση υπήρξε, ήδη από τα πρώτα της χρόνια, η μεγαλύτερη δύναμη παραγωγής μεγάλων πιανιστών στον 20ο αιώνα.

Στη Μόσχα, ο Vedernikov έγινε μαθητής του μεγαλύτερου από τους δασκάλους του περίφημου Ωδείου της πόλης: του Heinrich Neuhaus, ο οποίος δίδαξε, μεταξύ πολλών άλλων, και τον Sviatoslav Richter, με τον οποίο ο Vedernikov έπαιζαν μαζί επί μία ολόκληρη 20ετία – και αυτό επίσης τα λέει όλα. Στη συνέχεια, ήταν πια η σειρά του να γίνει δάσκαλος στο ίδιο Ωδείο. Παράλληλα, ο Προκόφιεφ του ζήτησε να κάνει μεταγραφές έργων του για πιάνο, ενώ ο Σοστακόβιτς τον θαύμαζε δημόσια.

Πώς όμως ένας τέτοιος πιανίστας έμεινε άγνωστος στη Δύση; Οι σοβιετικές αρχές δεν τον συμπαθούσαν. Του επέτρεψαν να παίξει ξανά στο εξωτερικό μόλις μετά το 1969 – και αυτό μόνον στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού. Εν μέρει ίσως επειδή το ρεπερτόριό του ήταν προσανατολισμένο περισσότερο στη δυτική μουσική και το παίξιμό του δεν θύμιζε τη σοβιετική του ταυτότητα. Επικεντρωμένος στις δομές και στις πνευματικές αντιλήψεις που διέπουν τη μουσική από τον Μπαχ μέχρι και λίγο μετά τον Μπετόβεν, ο Vedernikov δεν ήταν τόσο χρήσιμος ως εξαγώγιμο προπαγανδιστικό υλικό για το καθεστώς και τα «επιτεύγματά» του. Και, κάπως έτσι, δεν πέρασε τελικά τα σύνορα. Τα περνάει σήμερα, με αυτή την έκδοση, που έρχεται δύο δεκαετίες αργότερα από την αντίστοιχη – και εκτενέστερη – ιαπωνική της DENON, τη μοναδική μέχρι τώρα. Και θα συναρπάσει αμέσως όποιον καταπιαστεί μαζί της.