Πανεπιστήμια: μια ιστορία μεταρρυθμίσεων μπρος – πίσω

Οταν οι εισηγητές ενός νομοσχεδίου το ξορκίζουν ως αναγκαίο κακό, σημαίνει ότι προβληματίζονται.

n Η ελάχιστη διάρκεια σπουδών δεν αντιμετωπίζεται με το ν+2, +3. Οταν δεν ρυθμίζεις εξαρχής την πρόοδο των σπουδών και επιτρέπεις την ανεξέλεγκτη μεταφορά μαθημάτων από εξάμηνο σε εξάμηνο, παρά τις καλές σου προθέσεις, διαιωνίζεις το φαινόμενο των αιώνιων φοιτητών. Αν και δεν επιφέρουν οικονομικό κόστος στα πανεπιστήμια, τα καταβαραθρώνουν στις διεθνείς κατατάξεις τους. Προσπάθεια με ανάλογη ρύθμιση έγινε και στον νόμο Διαμαντοπούλου. Αναζητήστε εσείς πόσοι αιώνιοι φοιτητές διαγράφηκαν και σε πόσα πανεπιστήμια.

n Η αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των βάσεων δεν δίνει λύση, τη στιγμή που το απολυτήριο έχει χάσει την αξία του και το σύστημα εισαγωγής παρά την αξιοπιστία του δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες. Μήπως να αναρωτηθούμε για την ποιότητα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, τις αξιολογήσεις της PISA και τη σύνδεσή τους με τις βάσεις του περασμένου καλοκαιριού; Λόγω πανδημίας οι φετινοί υποψήφιοι έμειναν ενάμιση χρόνο εκτός αιθουσών διδασκαλίας με προβλήματα στην τηλεκπαίδευση. Δεν γνωρίζω αν υπάρχει σχεδιασμός για τους περίπου τριάντα χιλιάδες υποψηφίους που θα μείνουν εκτός πανεπιστημίων τον Σεπτέμβριο και τα τμήματα που θα μείνουν χωρίς φοιτητές. Θα κλείσουν; Μήπως να θυμηθούμε εδώ τις παρεμβάσεις φορέων και τοπικών βουλευτών στο τελευταίο σχέδιο αναδιάρθρωσης του πανεπιστημιακού χάρτη «Αθηνά»;

n Τον Νοέμβριο του ’95, περίπου επτακόσιοι νεαροί κάνουν κατάληψη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου ύστερα από εκτεταμένα επεισόδια και βανδαλισμούς σε αμφιθέατρα, αίθουσες, εργαστήρια. Ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης και προσφάτως εκλιπών Σήφης Βαλυράκης δίνει εντολή στην Αστυνομία να εισέλθει στο Πολυτεχνείο και συλλαμβάνει πάνω από 650 άτομα. Το πανίσχυρο τότε πανεπιστημιακό άσυλο δεν απέτρεψε την Ελληνική Αστυνομία να κάνει το καθήκον της. Να μιλήσουμε με ειλικρίνεια; Τα φαινόμενα καταστροφών στην ιστορία των πανεπιστημίων οφείλονται σε δύο αιτίες: την ατολμία της Αστυνομίας και τους διαχρονικούς συμβιβασμούς των πρυτανικών Αρχών. Και τα δύο έρχεται τώρα να διορθώσει (!) η εισαγωγή αστυνομικού σώματος στον χώρο των πανεπιστημίων. Δεν θα αποτελέσει λύση. Τα πανεπιστήμια χρειάζονται ένα σώμα φύλαξης που θα λογοδοτεί στα όργανα διοίκησής του και θα διασφαλίζει τη νομιμότητα και ακαδημαϊκότητα του χώρου, όπως συμβαίνει σε όλα τα πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Το μέτρο αυτό εξαρτάται απολύτως από συνεκτικές παραμέτρους, όπως η ανεξαρτησία των οργάνων διοίκησης, η λογοδοσία και ευθύνη απέναντι στην πολιτεία, η ακαδημαϊκότητα των σπουδών. Χωρίς αυτές δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει.

Η πολύπαθη ιστορία των ελληνικών πανεπιστημίων αριθμεί πληθώρα εμβληματικών μεταρρυθμίσεων και αναιρέσεων τις τελευταίες δεκαετίες. Η προσφάτως ψηφισθείσα κατάργηση του ασύλου αμφισβητήθηκε στην πράξη ουκ ολίγες φορές.

Τα ελληνικά πανεπιστήμια, ναι, αυτά με τους μουντζουρωμένους τοίχους αλλά και τις διεθνείς διακρίσεις, χρειάζονται μια ευρύτερη μεταρρύθμιση όπου φύλαξη, διάρκεια και προγράμματα σπουδών, σύστημα εισαγωγής, τμήματα και σχολές, διοικήσεις, αυτά και άλλα πολλά τοποθετούνται συνεκτικά ως άρρηκτα συνδεδεμένα μέρη μιας μεγάλης εικόνας. Οπου πανεπιστημιακοί και πολιτεία θα προσέλθουν με την ίδια ειλικρίνεια σε διάλογο και συμφωνία διαρκείας ζυγίζοντας τις σύγχρονες ανάγκες της χώρας και διαμορφώνοντας έναν νέο ακαδημαϊκό χάρτη, με συνενώσεις και συγχωνεύσεις. Και με ανάλογη χρηματοδότηση. Με το παρόν νομοσχέδιο πολύ φοβούμαι ότι η ιστορία μεταρρύθμισης μπρος – πίσω θα επαναληφθεί και σε μερικά χρόνια θα συζητάμε και πάλι τα ίδια. Ελπιδοφόρο νέο, η θέση του ΕΚΠΑ στα 200 καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου!

Η Εφη Μπάσδρα είναι καθηγήτρια Βιοχημείας – Εμβιομηχανικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, πρώην πρόεδρος ΙΚΥ