Στη γωνία η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για το φιάσκο των εμβολίων

Σφοδρή κριτική – ακόμη και πιέσεις να παραιτηθεί, αν πιστέψουμε τη βρετανική «Telegraph» – δέχεται η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για αυτό που δικαιωματικά μπορεί να χαρακτηριστεί ως «το φιάσκο των εμβολίων»: όχι μόνο τις καθυστερημένες παραγγελίες και τον συνεχιζόμενο καβγά με την AstraZeneca για τις μειωμένες κατά 60%, μόλις 31 εκατομμύρια δόσεις εμβολίου που σχεδιάζει να παραδώσει στην ΕΕ το πρώτο τρίμηνο του έτους, αλλά επιπλέον το αψυχολόγητο σχέδιο που ανακοίνωσε η Επιτροπή το απόγευμα της Παρασκευής (και αναγκάστηκε να ανακαλέσει λίγες ώρες αργότερα) για την επιβολή, ουσιαστικά, ενός «σκληρού συνόρου», σε ό,τι αφορά τα εμβόλια, στην Ιρλανδία. Tηλεδιάσκεψη με τη συμμετοχή των CEO και των έξι εταιρειών από τις οποίες έχει προπαραγγείλει εμβόλια η ΕΕ συγκάλεσε χθες η Φον ντερ Λάιεν – μια προσπάθεια διάσωσης, στο παρά πέντε, της όλης διαδικασίας. Αργά χθες, η πρόεδρος της Κομισιόν ανακοίνωσε πως η AstraZeneca θα παραδώσει επιπλέον εννέα εκατομμύρια δόσεις εμβολίου, συνολικά 40 εκατομμύρια δηλαδή, έως τα τέλη Μαρτίου, θα ξεκινήσει τις παραδόσεις νωρίτερα και θα αυξήσει την παραγωγική της ικανότητα στην ΕΕ -για «ένα βήμα εμπρός» έκανε λόγο

Η ΕΕ έχει εμβολιάσει μέχρι στιγμής μόλις ένα 2,69% του ενήλικου πληθυσμού της, έναντι 13,1% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και πόνταρε πολλά στις 300 + 100 εκατομμύρια δόσεις εμβολίου που έχει προπαραγγείλει από την AstraZeneca, του τρίτου κατά σειρά εμβολίου που εγκρίθηκε, την Παρασκευή, από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων, έπειτα από εκείνα των Pfizer και Moderna. H ανακοίνωση, λοιπόν, της AstraZeneca πως «λόγω μειωμένων αποδόσεων» στο εργοστάσιό της στο Βέλγιο οι παραδόσεις στην ΕΕ θα ήταν έως και τον Μάρτιο σημαντικά μειωμένες προκάλεσε οργή – και πανικό. Η Κομισιόν κατήγγειλε την εταιρεία πως παραβιάζει τις δεσμεύσεις της και ευνοεί τις παραδόσεις στο ΗΒ. Ο CEO της AstraZeneca Πασκάλ Σοριό απάντησε καταγγέλλοντας την ΕΕ για ανικανότητα, αφού έκανε την παραγγελία της τρεις μήνες μετά τη Βρετανία. Με τη διαμάχη να συνεχίζεται και τη δημοσιοποίηση (τμημάτων) του επίμαχου συμβολαίου να μην οδηγεί πουθενά, η Κομισιόν θέλησε να δείξει τα δόντια της με έναν μηχανισμό ελέγχου των εξαγωγών εμβολίων από εργοστάσια με έδρα ευρωπαϊκά κράτη.

Αρχικά, σκόπευε να υποχρεώσει τις εταιρείες να ενημερώνουν για τις εξαγωγές αυτές και να δώσουν αναδρομικά στοιχεία για το τελευταίο δίμηνο. Μετά την αντεπίθεση του Σοριό, ωστόσο, και τις πιέσεις Γερμανίας – Γαλλίας, η Φον ντερ Λάιεν πρόκρινε ένα αυστηρότερο καθεστώς, που θα υποχρέωνε τις εταιρείες να ζητούν άδεια πριν από την οποιαδήποτε εξαγωγή εμβολίων. Ομως το σχέδιο που συντάχθηκε βιαστικά και δημοσιοποιήθηκε το απόγευμα της Παρασκευής προέβλεπε επιπλέον την ενεργοποίηση μιας «ρήτρας προστασίας» της συμφωνίας για το Brexit, και συγκεκριμένα του άρθρου 16 του Πρωτοκόλλου για τη Βόρεια Ιρλανδία, που επιτρέπει στο ΗΒ και την ΕΕ να αποφασίζουν και να δρουν μονομερώς εφόσον υπάρχει κάποια μη αναμενόμενη, αρνητική επίπτωση από τη συμφωνία αυτή.

Θέλοντας να διασφαλίσει πως δεν θα υπήρχε «πίσω πόρτα» για την εξαγωγή εμβολίων από την ΕΕ στο ΗΒ, η Φον ντερ Λάιεν υπέγραψε την εφαρμογή ελέγχων στις δόσεις εμβολίων που μεταφέρονται από τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας στη Βόρεια Ιρλανδία. Χωρίς να ενημερωθεί σχετικά το Λονδίνο, το Μπέλφαστ, το Δουβλίνο ή ο επικεφαλής διαπραγματευτής της ΕΕ για το Brexit Μισέλ Μπαρνιέ. Και σημειωτέον πως η πρόεδρος της Κομισιόν ήταν από εκείνους που επέμεναν, καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το Brexit, πως οι συνοριακοί έλεγχοι στην Ιρλανδία μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ειρηνευτική συμφωνία της νήσου.

Ηταν τόσο έντονες οι αντιδράσεις, που η Κομισιόν ανέκρουσε πρύμναν μέσα σε λίγες ώρες: οι εταιρείες δεν θα χρειάζονται άδεια για τις δόσεις που πάνε στη Βόρεια Ιρλανδία, αν και τα κράτη – μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ιρλανδίας, θα πρέπει να αναφέρουν τις ποσότητες. Για βαρύ πλήγμα στην εικόνα της ΕΕ ως υπερασπιστή των ανοιχτών αγορών και του κράτους δικαίου έκανε λόγο το Bloomberg. Τα όπλα που προσέφερε η Κομισιόν στους βρετανούς επικριτές της συμφωνίας για το Brexit επεσήμανε από την πλευρά της η «Guardian». Για πιθανόν «τη μεγαλύτερη καταστροφή όλης της πολιτικής καριέρας» της Φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο το «Spiegel». Ευρωπαίος αξιωματούχος πιθανολόγησε πως το εξιλαστήριο θύμα θα είναι η ευρωπαία επίτροπος Υγείας Στέλλα Κυριακίδη. Παρά τις περί του αντιθέτου πληροφορίες του Politico, πάντως, η κύπρια Επίτροπος συμμετείχε τελικά στη χθεσινή τηλεδιάσκεψη της Κομισιόν με τους διευθύνοντες συμβούλους των εταιρειών από τις οποίες έχει προπαραγγείλει εμβόλια η ΕΕ. Στόχος αυτής της «πολύ εποικοδομητικής», συζήτησης, «να ξεκινήσει το έργο σχετικά με την ευρωπαϊκή ετοιμότητα βιοάμυνας».