Ten minutes to midnight

Οι θεωρίες συνωμοσίας σε σχέση με τις εκλογές στις ΗΠΑ και τον κορωνοϊό σημάδεψαν τη χρονιά. Οι οπαδοί των θεωριών δεν είναι απλοί υποστηρικτές ή μόνο διακινητές των ψευδών ειδήσεων. Παρουσιάζουν χαρακτηριστικά ομάδας με ιεραρχία, στόχους, κώδικες επικοινωνίας, δεσμούς μεταξύ των μελών, πίστη σε ένα ανώτερο σχέδιο, καθημερινή επικοινωνία μέσω ΜΚΔ, κοινή γλώσσα και μια αίσθηση συλλογικής αποστέρησης. Πηγή των θεωριών είναι οι ΗΠΑ, με «δορυφόρους» στον υπόλοιπο κόσμο όπου μεταφερόταν το «μήνυμα» και διαδίδονταν κάθε φορά από συγκεκριμένα άτομα σε ομάδες μέσα σε λίγες ώρες.

Πομπός διάδοσης τέτοιων «νέων» αποτέλεσε το κίνημα QAnon με ηγέτη τον Q. Ο Q, ως αρχηγός, θεωρείται γνώστης της απόλυτης αλήθειας και ενός σχεδίου για την εκκαθάριση του κόσμου από τη διεφθαρμένη ελίτ. Σε κάθε χώρα υπάρχουν «μέλη-πρότυπα» που διαδίδουν τα νέα και εξηγούν τα μηνύματα, τα οποία τις περισσότερες φορές είναι κωδικοποιημένα. Αυτή την κυριαρχία των ελίτ (σύμφωνα με τις θεωρίες συνωμοσίας) προσπάθησε να ανατρέψει ο Τραμπ. Η πανδημία, σύμφωνα με το κίνημα, δεν υπάρχει με την έννοια που έχει ορίσει ο ΠΟΥ, αλλά προκαλείται από τις κεραίες 5G με στόχο την υποταγή και εξαθλίωση των πολιτών.

Ακόμα και την ημέρα της ορκωμοσίας οι συνωμοσιολόγοι θεωρούσαν βέβαιο ότι ο στρατός θα συλλάβει τον νέο πρόεδρο και το επιτελείο του και ότι προκειμένου να γίνει η εκκαθάριση του κόσμου από «το κακό» θα διακοπούν το ρεύμα και οι επικοινωνίες σε όλον τον κόσμο για ένα διάστημα, πράγμα που οδήγησε τους οπαδούς να προετοιμαστούν και να προμηθευτούν ό,τι χρειάζεται. Εμοιαζαν να είναι βέβαιοι για τα γεγονότα που επρόκειτο να συμβούν, ενώ διακατέχονταν από έκσταση και ανυπομονησία. Το κύριο χαρακτηριστικό που παρατηρήθηκε ήταν αυτή η αίσθηση ότι όλα τελειώνουν σύντομα και οι ιδέες τους θα επικρατήσουν. «Ten minutes to midnight» (πλησιάζουμε, είμαστε «στο παρά πέντε»).

Μετά την ορκωμοσία βίωσαν μια κατάσταση γνωστικής ασυμφωνίας και εξέφρασαν θυμό και απογοήτευση. Κάποιοι εγκατέλειψαν την ομάδα και χαρακτηρίστηκαν «προδότες». Τα μέλη-πρότυπα απαίτησαν από όσους παρέμειναν πίστη και αφοσίωση στο μεγάλο σχέδιο που θα πραγματοποιηθεί, απλώς θα αργήσει («trust the plan»). Το σχέδιο χαρακτηρίστηκε θεϊκό. Κανείς δεν γίνεται να απαιτεί εξηγήσεις για καθυστερήσεις και αλλαγές. Το αφήγημα άλλαξε προκειμένου τα νέα γνωστικά στοιχεία να αφομοιωθούν από τα πιστά μέλη. Τα μηνύματα παρουσιάζονται πιο ακραία και εκδικητικά. Η εξάλειψη πια δεν αφορά μόνο την ελίτ. Τώρα οι δυνάμεις του καλού θα καταστρέψουν και τους οπαδούς των ελίτ και όσους δεν «αφυπνίζονται». Η ανθρωπότητα χωρίζεται στο απόλυτο καλό και στο απόλυτο κακό. Δεν υπάρχουν διαβαθμίσεις. Σε αυτό το σημείο άλλωστε έγκειται και η επικινδυνότητα των θεωριών.

Ο λόγος τους είναι βίαιος και σταδιακά οικοδομεί τη δικαιολόγηση της βίας. Οταν οι απόλυτες ιδέες καταρρέουν, οδηγούμαστε είτε στην εκλογίκευση (ως άμυνα του ατόμου για να μπορέσει να συνεχίσει), είτε στη βία κατά των άλλων ή του εαυτού για να αποκτήσουν ένα νόημα η πίστη και η προσήλωση στις ιδέες. Μένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί το νέο αφήγημα και πώς θα διαχειριστούν τα μέλη των ομάδων αυτών τη γνωστική ασυμφωνία που θα αντιμετωπίσουν και πάλι.

Η Ελενα Συρμαλή είναι εγκληματολόγος