Μια παραίτηση που δίχασε

Στις 23 Μαρτίου, ο Plantu, ο ιστορικός και πολυβραβευμένος σκιτσογράφος της γαλλικής εφημερίδας «Le Monde», θα κλείσει τα 70 του χρόνια. Λίγες ημέρες αργότερα, ο ίδιος και το θρυλικό ποντικάκι που βρίσκει καθημερινά τρόπο να τρυπώνει στις γελοιογραφίες του εδώ και δεκαετίες θα πάρουν τη σύνταξή τους. Η «Monde» θα δημοσιεύει αντ’ αυτών καθημερινά στο πρωτοσέλιδό της ένα επιλεγμένο σκίτσο από τη διεθνή κολεκτίβα «Cartooning for Piece», «Σκιτσάροντας υπέρ της Ειρήνης», που ίδρυσε ο Plantu από κοινού με τον πρώην γ.γ. του ΟΗΕ Κόφι Ανάν το 2006 και συνασπίζει συνολικά 220 σκιτσογράφους από 54 χώρες. «Θα υπάρχει τη μια μέρα ένα αμερικανικό σκίτσο, την επομένη ένα ρωσικό, την τρίτη ένα κινεζικό» εξήγησε ο ίδιος. «Είναι η πραγματική αποστολή της “Monde”: ένα άνοιγμα στον πλανήτη, με γέφυρες ανάμεσα στις κουλτούρες, τις θρησκείες και τις απόψεις. Θα είναι συναρπαστικό». Συναρπαστικό αλλά λειψό χωρίς τον ίδιο.

Ο Plantu, κατά κόσμον Ζαν Πλαντιρέ, προανήγγειλε τη συνταξιοδότησή του σε μια ιδιαίτερη, για τη «Monde» και τη Γαλλία, συγκυρία, εν μέσω μιας μεγάλης πολεμικής γύρω από την ελευθερία της έκφρασης στην οποία ενεπλάκη την περασμένη εβδομάδα και η ίδια η εφημερίδα ζητώντας «συγγνώμη» από τους αναγνώστες της και χαρακτηρίζοντας «λάθος» τη δημοσίευση μιας γελοιογραφίας με την υπογραφή του Ξαβιέ Γκορς, ενός άλλου βετεράνου σκιτσογράφου της: εν μέσω ενός σκανδάλου αιμομιξίας με πρωταγωνιστή τον συνταγματολόγο Ολιβιέ Ντιαμέλ, ο Γκορς εμφάνισε έναν από τους χαρακτηριστικούς πιγκουίνους του να λέει σε έναν άλλο: «Αν με κακοποίησε ο υιοθετημένος ετεροθαλής αδελφός της συντρόφου του τρανς πατέρα μου που έγινε μητέρα μου, αυτό είναι αιμομιξία;».

Το επίμαχο σκίτσο ενόχλησε πολλούς αναγνώστες, άλλους τόσους εξόργισαν ωστόσο και οι αποστάσεις που πήρε δημοσίως η διεύθυνση, με αποτέλεσμα να εγκαταλείψει την εφημερίδα ο Γκορς έπειτα από 20 χρόνια συνεργασίας, δηλώνοντας πως «η ελευθερία δεν διαπραγματεύεται». Το σχόλιο του Plantu για την όλη υπόθεση ήθελε ο δημοσιογράφος του ιστοτόπου Arrêt sur images που επικοινώνησε μαζί του την περασμένη Πέμπτη – μαζί με αυτό, ωστόσο, έβγαλε και την είδηση της συνταξιοδότησης.

Προγραμματισμένη αποχώρηση. «Καμία σχέση» ανάμεσα στα δύο, ο Plantu ήταν ξεκάθαρος ως προς αυτό, όσο και αν θέλησαν κάποιοι να τα συνδέσουν. Η απόφασή του ήταν ειλημμένη και η αποχώρησή του ήταν προγραμματισμένη από καιρό, ο ίδιος δήλωσε μάλιστα πως δέκα χρόνια τώρα ζητούσε από τον διευθυντή της «Monde» να τον αντικαταστήσει «με κάποιον νέο». Αυτός ο σθεναρός υπερασπιστής της ελευθερίας της έκφρασης, βέβαια, δεν θα μπορούσε να μην υπερασπιστεί και τον συνάδελφό του, τον Ξαβιέ Γκορς: «Λατρεύω το στυλ του. Το σκίτσο του είναι φοβερό. Πολύ απλά με έκανε να γελάσω. Οπως λέμε συχνά, έκανε καλό εκεί όπου πονάει» δήλωσε. «Το σοβαρό μας κυριεύει και είναι η χολέρα του φαντασιακού». Πυρά στην εφημερίδα με την οποία έχει συνδέσει το όνομά του, ωστόσο, ο Plantu δεν έριξε: «Υπάρχουν πολλά μίντια που επικρίνουν τη “Monde” ενώ αποφεύγουν να δημοσιεύσουν το παραμικρό πολιτικό σκίτσο» δήλωσε επισημαίνοντας πως ο ίδιος κατάφερε να δημοσιεύσει τον τελευταίο μισό αιώνα «όλα τα σκίτσα στα οποία πίστευα. Και το εννοώ, όλα!».

Γιατρό ήθελαν τον Ζαν Πλαντιρέ οι γονείς του, έπειτα από δυο χρόνια στην ιατρική σχολή, ωστόσο, εκείνος τα παράτησε και πήγε στις Βρυξέλλες να σπουδάσει σχέδιο στη σχολή Saint-Luc. Επιστρέφοντας στο Παρίσι, άρχισε να στέλνει σκίτσα του σε εφημερίδες πουλώντας αρχικά έπιπλα στις Galeries Lafayette.

Το πρώτο του σκίτσο δημοσιεύτηκε στη “Monde” την 1η Οκτωβρίου του 1972, ήταν αφιερωμένο στον πόλεμο του Βιετνάμ, ένα περιστέρι που κρατά ένα ερωτηματικό στο ράμφος. Το πρώτο του πρωτοσέλιδο σκίτσο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα στις 14 Ιανουαρίου του 1978, δείχνει τον Θείο Σαμ να κραδαίνει μια μάσκα του Τζίμι Κάρτερ: το ραντεβού έγινε καθημερινό από το 1985 και εξής, με απόφαση του τότε διευθυντή της “Monde” Αντρέ Φοντέν, που εννοούσε να δώσει «στη γαλλική παράδοση των πολιτικών σκίτσων τη θέση που τους πρέπει». Στους αναγνώστες που του έγραφαν, για να του πουν πως είχαν λατρέψει ή μισήσει κάποιο σκίτσο του, ο Plantu έστελνε πάντα ένα σκίτσο του καρδινάλιου Ρισελιέ _ τον οποίο ο ίδιος χαρακτηρίζει ως «εφευρέτη των σόσιαλ μίντια» – μαζί με αυτή την ιστορική του ρήση: «Δώστε μου έξι γραμμές που να έχει γράψει ο πιο τίμιος άνθρωπος και θα βρω κάτι σ’ αυτές για να τον κρεμάσω».