Υποχρεωτικό το 2010, αποκλείεται το 2020

Η κυβερνητική ανακοίνωση για πρωτογενές έλλειμμα κοντά στο 11% του ΑΕΠ για το 2020, δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Προκάλεσε μοιραίους συνειρμούς και συγκρίσεις σε σχέση με την τελευταία περίοδο που η χώρα είχε βρεθεί αντιμέτωπη με διψήφια ελλείμματα. Στην αρχή της μεγάλης κρίσης, το 2010, όταν αποκαλύφθηκαν τα πραγματικά οικονομικά στοιχεία του 2009. Πολλοί αναρωτιούνται: Αν τότε οδηγηθήκαμε σε διαδοχικά Μνημόνια γιατί όχι και τώρα.

Μια πρώτη απάντηση είναι σχετικά εύκολη. Το 2010 λόγω της εκτίναξης του spread, της διαφοράς του επιτοκίου δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου με το αντίστοιχο γερμανικό, η χώρα αποκλείστηκε από τις αγορές. Δεν είχαμε τη δυνατότητα δανεισμού για να καλύψουμε τα τεράστια ελλείμματα που είχαν δημιουργηθεί.  Αναγκαστήκαμε να δανειστούμε από τις ευρωπαϊκές χώρες και το ΔΝΤ και σε αντάλλαγμα αναλάβαμε τη δέσμευση να κάνουμε μεταρρυθμίσεις και να λάβουμε περιοριστικά μέτρα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιστροφή των χρημάτων τους.

Δέκα χρόνια μετά το συγκεκριμένο πρόβλημα δεν υφίσταται. Οχι απλά δανειζόμαστε από τις αγορές. Αλλά το κάνουμε με πρωτοφανή άνεση και σε εξαιρετικά σχεδόν μηδενικά επιτόκια. Μάλιστα οι διάρκειες του δανεισμού, δεν είναι πλέον για τα πολύ κοντινά επόμενα χρόνια, αλλά πλέον εκδίδουμε χρέος που φτάνει έως το 2050. Αυτό σημαίνει ότι όσοι αγοράζουν ελληνικά ομόλογα θεωρούν ότι η Ελλάδα θα έχει την ικανότητα να τους αποπληρώσει. Αυτή η σιγουριά δεν υπήρχε το 2010. Επιπλέον υπάρχει το περιβόητο «μαξιλάρι» το οποίο και η σημερινή κυβέρνηση το φυλάει «ως κόρη οφθαλμού». Ξεπερνάει τα 32-33 δισ. και αποτελεί μια καλή εγγύηση αποτροπής ενός νέου διακρατικού δανεισμού.

Η άλλη μεγάλη διαφορά, είναι ότι σήμερα η ζημιά τόσο στο σκέλος των δαπανών όσο και στο σκέλος των εσόδων, στο μεγαλύτερο μέρος της αφορά τη χρονιά που μας πέρασε. Αφορά το 2020, ενδεχομένως και αν δεν υπάρξει κάποια ανατροπή και τους πρώτους μήνες του 2021. Επίσης δεν φαίνεται για την ώρα να είναι μόνιμη η αύξηση των δαπανών ή η μειωμένη εισπραξιμότητα των φόρων. Είναι καταγεγραμμένες ως «one off» (μια και έξω) επιβαρύνσεις. Τα μέτρα ενίσχυσης των πληττόμενων έχουν προφανώς προσωρινό χαρακτήρα. Αλλά και τα μέτρα ελάφρυνσης των φόρων είναι για την ώρα προσωρινά. Ακόμα και πριν βγει ο λογαριασμός της πανδημίας, δεν έχουν γίνει μόνιμα, ούτε η μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση, ούτε καν η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών και η κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης. Αντίθετα, η προηγούμενη κρίση του 2010, ήταν προϊόν σοβαρών αστοχιών οικονομικής πολιτικής που είχαν προηγηθεί, με τη θέσπιση μόνιμων μέτρων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2008 ενώ η παγκόσμια οικονομία είχε βυθιστεί στη μεγαλύτερη μεταπολεμική οικονομική κρίση, το ελληνικό κράτος αύξησε τις δαπάνες του για μισθούς, συντάξεις και κοινωνικές παροχές (κυρίως δαπάνες Υγείας) κατά 8 δισ. ή 12,2%. Φόρτωσε δηλαδή σε μια υφεσιακή χρονιά με μόνιμα μέτρα τον προϋπολογισμό όχι μόνο εκείνου, αλλά και του επόμενου έτους. Είναι χαρακτηριστικό ότι η χώρα εκείνη την περίοδο δεν είχε να διαχειριστεί μόνο το τεράστιο δημοσιονομικό έλλειμμα, αλλά και την τροφοδότησή του για ορισμένα χρόνια με πρωτογενή ελλείμματα.

Η τρίτη αλλά όχι μικρότερης αξίας διαφορά, είναι η ευρωπαϊκή στάση. Το 2010 η Ευρώπη δεν ήταν έτοιμη να αντιμετωπίσει μια κατάσταση σαν αυτή της Ελλάδας. Εξού και η αντιμετώπισή της ήταν υπέρ του δέοντος σκληρή. Με την άγαρμπη εκδοχή της. Προσπαθούσαν να μας βοηθήσουν στα λόγια και μας «έθαβαν» πιο βαθιά, με αποκορύφωμα την περίφημη συμφωνία Μέρκελ – Σαρκοζί στην πόλη Ντοβίλ της Γαλλίας.

Στην τωρινή κρίση η ΕΕ όχι απλά στάθηκε στο ύψος της, αλλά το έκανε χωρίς καμία διάκριση μεταξύ των χωρών. Για πρώτη φορά δανείστηκε προκειμένου να ενισχύει τα κράτη – μέλη. Χαλάρωσε τους δημοσιονομικούς κανόνες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επέτρεψε και στα ελληνικά ομόλογα να συμμετέχουν στα προγράμματά της.

Εν κατακλείδι, μπορεί ως μέγεθος τα ελλείμματα να φαίνονται συγκρίσιμα με αυτά του 2010, αλλά οι συνθήκες έχουν αλλάξει κατά πολύ προς το καλύτερο για την ελληνική οικονομία, χωρίς όμως να αποκλείονται μικρές δημοσιονομικές παρεμβάσεις. Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση για ένα νέο Μνημόνιο είναι παντελώς άτοπη.