Ο ψηφιακός κλάδος, η αναπτυξιακή {LF}του προοπτική και το χρηματιστήριο

Η παγκόσμια αγορά των ψηφιακών τεχνολογιών (ICT) με βάση πρόσφατη μελέτη (ΣΕΠΕ – EITO) ξεπέρασε τα €3,5 τρισ. το 2020. Η ελληνική αγορά ICT αντίστοιχα έφτασε στα €5,5 δισ., με θετικές όμως προοπτικές ανάπτυξης όταν συγκριθεί με παρόμοιες πληθυσμιακά ευρωπαϊκές χώρες όπως οι Τσεχία (€8,9 δισ.) και Πορτογαλία (€8,4 δισ.). Το ότι βρίσκεται στα αρχικά στάδια ωριμότητας επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι υποκλάδοι με μεγάλη προστιθέμενη αξία έχουν ιδιαίτερα μικρή συμμετοχή, όπως οι υπηρεσίες πληροφορικής που αντιστοιχούν στο 17% και το λογισμικό μόνο στο 6% της συνολικής αγοράς.

Οι επιταχυντές ανάπτυξης του κλάδου των ψηφιακών τεχνολογιών για την Ελλάδα τη νέα δεκαετία περιλαμβάνουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό μεγάλων επιχειρήσεων, την ψηφιακή διακυβέρνηση με αναβάθμιση των υπηρεσιών του Δημοσίου σε κρίσιμους τομείς όπως υγεία και εκπαίδευση, την αύξηση των ψηφιακών συναλλαγών λόγω του ηλεκτρονικού εμπορίου, την ψηφιακή αναβάθμιση των εκατοντάδων χιλιάδων μικρών επιχειρήσεων, τις υπηρεσίες cloud, την εργασία από απόσταση, τις σημαντικές υποδομές για τα δίκτυα 5G και κυβερνοασφάλεια. Πέρα από τους παραπάνω παράγοντες, η «ψηφιακή μετάβαση» είναι ένας από τους τέσσερις κύριους πυλώνες στρατηγικής του Ταμείου Ανάκαμψης, όπου θα κατευθυνθεί τουλάχιστον το 20% του συνολικού προϋπολογισμού των €32 δισ. Επίσης θα πρέπει να βρεθούν ιδιωτικοί πόροι €13 δισ. για τα ισόποσα χαμηλότοκα δάνεια του Ταμείου, που στο σύνολό τους θα κατευθυνθούν σε ιδιωτικές επενδύσεις, οι οποίες αρκετές φορές αφορούν νέες τεχνολογίες.

Στο παρελθόν η χώρα είχε εναποθέσει ελπίδες για την ανασυγκρότησή της, τόσο στην ψηφιακή όσο και στην υπόλοιπη οικονομία της, στα κονδύλια της ΕΕ, χωρίς ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα. Αρα θα πρέπει να γίνουν σημαντικές αλλαγές στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση των ψηφιακών έργων ώστε να μη χαθεί ακόμη μία ευκαιρία τεχνολογικής και οικονομικής ανάπτυξης. Πρώτον, είναι ο συνδυασμός top-down στοχευμένης εθνικής στρατηγικής με bottom-up προτάσεις για ψηφιακά έργα / πρωτοβουλίες με συγκεκριμένα αναμενόμενα αποτελέσματα. Δεύτερον, είναι η ουσιαστική εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα όπως σε έργα ΣΔΙΤ αλλά και με τις συμβουλευτικές εταιρείες μέσω ενεργού συμμετοχής στη διαχείριση των έργων και στην αξιολόγηση και πιστοποίηση των αναμενόμενων  αποτελεσμάτων. Τέλος, θα πρέπει να υπάρχουν αλλαγές στις διαδικασίες προμηθειών έργων του Δημοσίου με προγραμματικές συμφωνίες για παρόχους (κάτι που θα μειώσει τις ενστάσεις και καθυστερήσεις), στη σχεδίαση λειτουργικών προδιαγραφών (επικεντρωμένες στο αποτέλεσμα και όχι σε τεχνικές λεπτομέρειες) και τέλος στην οργανωσιακή ετοιμότητα για την αποτελεσματική διαχείριση των αλλαγών.

Παράλληλα δημιουργείται η ευκαιρία για την εξωστρεφή ανάπτυξη του κλάδου, αφού η πλειοψηφία των 100 και πλέον καινοτόμων ψηφιακών startups που χρηματοδοτήθηκαν με €150 εκατ. το 2020 έχει επιχειρηματικά μοντέλα και προϊόντα επικεντρωμένα στην παγκόσμια αγορά. Η εξωστρεφής κατεύθυνση ενισχύεται από τους πολλούς Ex-patriots με διεθνή εμπειρία και εξωστρεφή επιχειρηματικότητα που εμπλέκονται σε αυτές τις startups, αλλά και την ήδη επιτυχημένη διεθνή δραστηριότητα μερικών ηγέτιδων εταιρειών του κλάδου. Η εξαγωγική αυτή προοπτική του κλάδου δημιουργεί υψηλή προστιθέμενη αξία και τις προδιαγραφές να συμμετέχει και η χώρα μας ενεργά στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή ψηφιακή οικονομία.

Ολα τα παραπάνω απαιτούν για την επόμενη δεκαετία υψηλές επενδύσεις από τον ιδιωτικό τομέα και σε αρκετές περιπτώσεις σοβαρά ίδια κεφάλαια. Το χρηματιστήριο μπορεί να συμβάλει στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων του κλάδου που θα ηγηθούν του ψηφιακού μετασχηματισμού τόσο μέσω άντλησης ίδιων κεφαλαίων όσο και μέσα από το εργαλείο των εταιρικών ομολόγων. Παράλληλα οι εισηγμένες εταιρείες έχουν δύο άλλα πλεονεκτήματα: την αποδοχή τους από τη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα, ότι έχουν την αναγκαία εταιρική ποιότητα για συνεργασίες, καθώς και την οργανωσιακή ετοιμότητα για υλοποίηση και αξιοποίηση της απαιτητικής αλλά ιδιαίτερα χρήσιμης εταιρικής διακυβέρνησης.

Ο Γεώργιος Ι. Δουκίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών