Το ζήτημα είναι να δώσουμε σήμερα φωνή στους πολλούς

Ηταν αναμενόμενο το γεγονός ότι ο διάλογος για την ελευθερία και την ασφάλεια στα ΑΕΙ θα διεξαγόταν, για άλλη μία φορά, εν μέσω πολιτικών, ακαδημαϊκών και νομικών αντιπαραθέσεων. Η κληρονομιά της μεταπολίτευσης αποδείχτηκε ανθεκτική, ενώ η διστακτικότητα, έως και ανοχή της πολιτείας και της ακαδημαϊκής κοινότητας υπήρξε χρόνια, απέναντι στη συσσωρευμένη πλέον εμπειρία της βίας, της ανομίας, των βανδαλισμών, εμπρησμών, των καταστροφών, των προπηλακισμών και  της τέλεσης εγκληματικών πράξεων σε πανεπιστημιακούς χώρους, συχνά από ισχνές, πλην όμως δυναμικές μειοψηφίες. Ετσι, είναι μεν πολιτικά βολική η επίκληση των «απροϋπόθετων ακαδημαϊκών ελευθεριών», του δικαιώματος στην «αντισυμβατική αντιπαράθεση» και στην «κινηματική αμφισβήτηση», αλλά λειτουργεί ως άλλοθι δε, και κυρίως δεν απαντά στο πρόβλημα της βίας στα πανεπιστήμια. Αντίθετα, αλλοιώνει την ουσία των ακαδημαϊκών ελευθεριών, της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.

Σοφά το Σύνταγμα προβλέπει στο άρθρο 16 παρ.1  ότι η ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελευθερία της διδασκαλίας είναι απόλυτα κατοχυρωμένες, αλλά «δεν απαλλάσσουν από το καθήκον υπακοής στο Σύνταγμα». Γι’ αυτό και η συνταγματικά αναγνωρισμένη «πλήρης αυτοδιοίκηση» των ΑΕΙ τελεί υπό την εποπτεία του κράτους και ρυθμίζεται από νόμους που αφορούν στους οργανισμούς τους (16 παρ.5 Σ). Η ακαδημαϊκή ελευθερία σημαίνει ελευθερία του λόγου, των ιδεών, της κριτικής και της διάδοσης επιστημονικής γνώσης και όχι φυσικά  μία άνευ νόμων και όρων ελευθερία. Το «αυτοδιοίκητο» των πανεπιστημίων αναφέρεται στην εσωτερική οργάνωση και λειτουργία τους, στην ικανότητά τους να αποφασίζουν κυρίαρχα με τα συλλογικά όργανα και τους θεσμούς τους για θέματα της ακαδημαϊκής κοινότητας, και πάλι στο πλαίσιο των νόμων. Ετσι, οι πρυτανικές αρχές των ΑΕΙ έχουν, μεταξύ άλλων, ευθύνη και αρμοδιότητα για τη φύλαξη των υποδομών και της περιουσίας των Ιδρυμάτων, καθώς και για την προστασία των φοιτητών και του προσωπικού, αλλά δεν έχουν – και δεν είχαν σε κανένα νόμο της μεταπολίτευσης – καθήκοντα δημόσιας τάξης και ασφάλειας εντός των ιδρυμάτων. Αυτά ανήκουν στην αρμοδιότητα της αστυνομίας, για τον επιπλέον λόγο ότι η αρχή της καθολικότητας της ασφάλειας ως υποχρέωση εγγύησης του κράτους απέναντι στον πολίτη εκτείνεται στο σύνολο του δημόσιου χώρου στην επικράτεια και δεν εξαιρεί τους χώρους των ΑΕΙ. Το Κράτος Δικαίου εννοεί το πανεπιστήμιο ως μέρος του  υπερασπίσιμου δημόσιου χώρου. Γι’ αυτόν τον λόγο στην Ελλάδα,  στην Ευρώπη και παντού αλλού στον κόσμο δεν αποτελούν άσκηση δικαιώματος, ακαδημαϊκή ελευθερία ή ανεκτή «διακινδύνευση» η κατάληψη πανεπιστημιακού χώρου, η σωματική βία, οι προπηλακισμοί, οι εμπρησμοί, το παρεμπόριο, η διακίνηση και η χρήση ναρκωτικών κ.λ.π., αλλά εγκληματικές πράξεις που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία των αστυνομικών και εισαγγελικών αρχών.

Στο πλαίσιο αυτό, ένα σύστημα κοινοτικής αστυνόμευσης στους πανεπιστημιακούς χώρους, με την παρουσία ειδικού σώματος της ΕΛ.ΑΣ., με προληπτικές, κατασταλτικές και προανακριτικές αρμοδιότητες, σαφώς και δεν παραβιάζει το αυτοδιοίκητο και ακόμα περισσότερο τις ακαδημαϊκές ελευθερίες. Αντίθετα, μπορεί να συμβάλει στην εμπέδωση της ελευθερίας με ασφάλεια στα ΑΕΙ, αποτρέποντας καταστάσεις και εικόνες ντροπής και απαξίωσης που στιγματίζουν σήμερα την καθημερινότητά τους.

Αυτό το συναισθάνονται όλοι: οι πρυτάνεις που καλούνται αθωράκιστοι να διαχειριστούν τα φαινόμενα βίας όταν δεν τα υφίστανται οι ίδιοι, οι φοιτητές, οι καθηγητές και το προσωπικό που βιώνουν τη διακινδύνευση, αλλά και η κοινωνία που θέλει να αφήσει πίσω της τα άβατα της ανομίας, των επαγγελματιών της κοινωνικής αντίδρασης και των μπάχαλων. Αυτό το γνωρίζουν – εκτός από τους λίγους, αυτούς που δρουν με ιδεοληψία, συντεχνιακή ή πολιτική σκοπιμότητα – οι πολλοί που σιωπούν, αλλά έχουν την προσδοκία αλλαγής της σημερινής πραγματικότητας. Το ζήτημα είναι να δώσουμε σήμερα φωνή στους πολλούς. Αυτή η μεταρρύθμιση είναι αναγκαία, γιατί η ασφάλεια ως όρος ποιότητας στην εκπαίδευση παραμένει μία προοδευτική κατάκτηση.

Ο Θεόδωρος Π. Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός Παιδείας