Οι δύο κουλτούρες

O δημοσιογράφος Μπεν Ιρενράιχ παρατήρησε τη δυστοκία των μέσων ενημέρωσης να γκρουπάρουν τον όχλο στο Καπιτώλιο: «Δοκίμασαν το “διαδηλωτές”, αλλά ήταν ακατάλληλο. Το CNN επέμεινε στο “αναρχικοί” – εμφανώς λάθος. Ορισμένοι σχολιαστές χρησιμοποιούν το “τρομοκράτες”, αλλά ύστερα από δύο δεκαετίες με τον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας, η λέξη έμοιαζε να χάνει τη λίγη σημασία που της είχε απομείνει. Αισθάνονται σαφώς άβολα με το “φασίστες”, “λευκοί ρατσιστές”, “λευκοί εθνικιστές”, “αυταρχικοί ρατσιστές”, “νεοναζί” – αν και όλοι αυτοί οι όροι είναι πιο δόκιμοι σε σχέση με ό,τι χρησιμοποιείται. Το πολιτικό γλωσσάρι δεν έχει βρει μια λέξη για τους λευκούς μη αριστεριστές που ξεπέρασαν το όριο». Το φαινόμενο είναι, λοιπόν, πρωτόγνωρο. Και «αντιαμερικανικό». Την ίδια στιγμή, ωστόσο, είναι οικείο.

Τον Νοέμβριο του 1964 ο Λίντον Τζόνσον κατατρόπωσε τον ανθυποψήφιό του, Ρεπουμπλικανό Μπάρι Γκολντγουότερ, κερδίζοντας το 61% της λαϊκής ψήφου. «Ο Γκολντγουότερ κατέστρεψε το κόμμα του για πολύ καιρό» έγραφε ο Τζέιμς Ρέστον στους «New York Times». To μέλλον των Ρεπουμπλικανών – εάν υπήρχε – ταυτιζόταν με τη μετριοπαθή πτέρυγα του Αϊζενχάουερ, οι θέσεις της οποίας δεν διέφεραν σημαντικά από εκείνες των Δημοκρατικών. Οπως σημειώνει ο Gary Kamiya στο «A new literary history of America» (Harvard University Press, 2009): «Επρόκειτο για μία από τις μεγαλύτερες παραναγνώσεις της αμερικανικής ιστορίας. Ο αμερικανικός συντηρητισμός δεν ήταν νεκρός: ο Γκολντγουότερ δεν ήταν το τέλος, αλλά μια αρχή. Οι υποτιθέμενα ακραίες ιδέες του, τις οποίες παρουσίαζε με δελεαστικό τρόπο, θα γίνονταν η κυρίαρχη δύναμη της αμερικανικής πολιτικής».

Ο προφήτης αυτού του συντηρητισμού δεν ήταν καν ο ίδιος, αλλά ένας από τους βασικούς ομιλητές στην προεκλογική του καμπάνια. Με τον λόγο του «Ο καιρός της επιλογής» ο Ρόναλντ Ρίγκαν στις 27 Οκτωβρίου 1964 κέρδισε μια θέση που γραμμικά τον ένωνε με την προεδρική εκλογή του 1981. Δεν βρισκόταν μόνο η οικονομία των ΗΠΑ σε κίνδυνο, έλεγε τότε ο Ρίγκαν, αλλά και η ύπαρξή της. Αποζητούσε για τον εαυτό του τον καθαγιασμό με το «αίμα των ηρωικών Αμερικανών» και κατήγγελλε τους Δημοκρατικούς για υποχωρητικότητα. Και αφού εκτέλεσε το ιερό τελετουργικό προχώρησε στην καταδίκη του Κακού. «Είμαστε σε πόλεμο με τον πιο επικίνδυνο εχθρό που έχει αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα κατά τη μακρά διαδρομή της από τους βάλτους στα αστέρια…». Με τον κομμουνισμό των Δημοκρατικών, φυσικά. «Εάν χάσουμε την ελευθερία μας εδώ, δεν υπάρχει διαφυγή. Εμείς είμαστε το τελευταίο καταφύγιο στη Γη». Οτιδήποτε άλλο συνιστά προδοσία της «αμερικανικής επανάστασης» και ομολογία «ότι μια μικρή ελίτ διανοουμένων στη μακρινή πρωτεύουσα μπορεί να σχεδιάσει καλύτερα τις ζωές μας απ’ ό,τι εμείς οι ίδιοι». Με άλλα λόγια, το κοινωνικό κράτος δεν είναι μόνο μια ακύρωση του αγέρωχου αμερικανικού ατομικισμού, αλλά και το πρώτο βήμα για να παραδοθεί η «Πόλη πάνω στον Λόφο» στους φαύλους Δημοκρατικούς.

Ο «Λόγος», όπως έμεινε γνωστός, έδειχνε ξεκάθαρα τη μία από τις δύο κυρίαρχες κουλτούρες στην αμερικανική ιστορία: το «παρανοειδές στυλ» – κατά τη συμπύκνωση του Ρίτσαρντ Χοφστέντερ – και τον μεσσιανισμό. Ο Ρίγκαν επικαλούνταν τον πρωταρχικό μύθο, τον ατομικισμό, και θύμιζε ότι η καμπάνα χτυπούσε για την ψυχή της Αμερικής. Απέναντι σε αυτήν την κουλτούρα – υπό την αίρεση της σχηματικής περιγραφής – ανταγωνιζόταν μια μεταρρυθμιστική, που ευνοούσε το δόγμα της κοινωνικής ισότητας και την άρση των φυλετικών διακρίσεων. Η έφοδος στο Καπιτώλιο, που πάγωσε σε μια στιγμή την ιστορία ενός μεγάλου έθνους, προέκυψε παράλληλα με την εκλογή του μαύρου Δημοκρατικού γερουσιαστή Raphael Warnock στην Τζόρτζια.

Ο Ρίγκαν του 1964, όπως και ο Τραμπ, αναζητούσε την επικράτεια όπου δεν φτάνει η εξουσία της κυβέρνησης. Είναι η μεθόριος όπου όλα τα «εμπόδια» – ακόμη και τα συνταγματικά – καταρρίπτονται. Οι λευκοί δεν κουβαλούν πλέον τον σταυρό της ρατσιστικής ενοχής. Οι «αμερικανοφύλακες» καταλαμβάνουν τα κυβερνητικά κτίρια, επειδή τα νιώθουν συλημένα από καιρό. Ο Τραμπ έδωσε πολιτική προβιά σε έναν ευσεβή πόθο. Δεν έκανε ομιλίες, αλλά κήρυγμα. «Και είναι σ’ αυτό το ενδιάμεσο κενό», γράφει ο G. Kamiya, «ανάμεσα στο όνειρο για την απόλυτη ελευθερία και στην πραγματικότητα ενός κόσμου σε πτώση όπου σκοντάφτει συνεχώς η Αμερική».