Ο Μίκης Θεοδωράκης{CR} προειδοποιεί (ξανά)

Είναι παράξενα βαλτώδης συνθήκη όταν από μία κοινωνία λείπει η αίσθηση κοινής κατεύθυνσης και προοπτικής. Ενός στόχου που να ξεχωρίζει, να ενώνει και να δίνει ένα πειστικό συλλογικό στίγμα. Που να κινητοποιεί δυνάμεις και να γεννά ελπίδα. Κάτι που δεν βρίσκει κανείς στη σημερινή Ελλάδα. Ετσι, αυτό το κείμενο είναι μία προτροπή για όσους δεν έτυχε ήδη να διαβάσουν τον συναρπαστικό «Κοασμό των βατράχων», το κείμενο που έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης για «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο». Ας το αναζητήσουν στη διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας. Πρόκειται για μία εξαιρετικά διεισδυτική ματιά για το πού βαδίζει η σημερινή Ελλάδα. Σε πρώτο επίπεδο, είναι μία επιγραμματική αποτίμηση της πολιτιστικής δημιουργίας στη χώρα από τη δεκαετία του ’40 μέχρι σήμερα. Ουσιαστικά, όμως, είναι ένας πλοηγός στη διαδρομή που έφτασε αυτόν τον τόπο εδώ όπου έχει βρεθεί μέσα από τις τρικυμίες πολλών δεκαετιών. Και, κυρίως, ένας οδοδείκτης για το πώς πρέπει να προχωρήσει στο έτσι κι αλλιώς λίαν ερεβώδες μέλλον.

Εκκινώντας από το παρελθόν, ο Μίκης Θεοδωράκης φτάνει στο σήμερα: «Στη δεκαετία του 2010 άρχισε η παρακμή, για να φτάσουμε στη δεκαετία του 2020 στο ΜΗΔΕΝ». Και επιστρατεύει ένα διαχρονικό υπόδειγμα: «Ποιος γνωρίζει σήμερα τις καθημερινές αποφάσεις για τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που απασχόλησαν τον Περικλή και άλλους στην αρχαία Αθήνα; Κανείς! Ομως όλοι γνωρίζουν και μάλιστα επί πολλούς αιώνες τον Πολιτισμό που εκείνοι οι δημόσιοι άνδρες βοήθησαν να δημιουργηθεί». Για να καταλήξει: «Είμαι υποχρεωμένος να θυμίσω στους δημόσιους άνδρες και κυρίως στην κυβέρνηση ότι η υστεροφημία τους εξαρτάται περισσότερο από τη συμβολή τους στον Πολιτισμό παρά από οτιδήποτε άλλο. Το παράδειγμα του Περικλή που ανέφερα, δεν είναι μοναδικό. Εάν παρακολουθήσουμε σχολαστικά την ιστορία της Τέχνης, θα δούμε ότι πίσω από κάθε της κατάκτηση υπάρχει το δημόσιο πρόσωπο του αντίστοιχου τόπου και της αντίστοιχης εποχής, που παραμένει στην ανάμνηση των ανθρώπων επειδή βοήθησε τη δημιουργία νέας σκέψης και νέων καλλιτεχνικών έργων. […] Σήμερα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το πλοίο ΕΛΛΑΣ έχουν να κάνουν με το Μηχανοστάσιο και με τον τυφώνα Τουρκία. Το λιμάνι όμως στο οποίο θα πρέπει να κατευθύνεται είναι η Παιδεία και ο Πολιτισμός». Και εξηγεί γιατί.

Δυστυχώς πολλοί αποδίδουν στον Πολιτισμό και στην Παιδεία μικρότερη σημασία από αυτή που προδήλως έχουν. Μπορεί να μη βλέπουν την οργανική τους συσχέτιση με την πολιτική ωρίμανση και τη δομική συνεκτικότητα μιας κοινωνίας, την ανάπτυξη και την ευημερία της, την αυτοπεποίθηση, τον αυτοσεβασμό και την επιμονή της να κρατήσει σε χαλεπούς καιρούς. Για όλους, αλλά ειδικά γι’ αυτούς, πρόκειται για κείμενο αποκαλυπτικό. Το ερώτημα «που πάμε» είναι τόσο μεγάλο και σύνθετο ώστε ακούγεται αφελές να το προσεγγίζει κανείς ολιστικά. Και έτσι είναι. Για τους περισσότερους από εμάς. Οχι όμως όταν η προσέγγιση περιέχει το απόσταγμα της σκέψης και της ζωής του Μίκη Θεοδωράκη. Που έχει βιώσει, δια πυρός και σιδήρου, όλες αυτές τις δεκαετίες. Και που έχει πρωταγωνιστήσει στις περισσότερες εξ’ αυτών, φτάνοντας να σφραγίζει και να επανακαθορίσει σε βάθος την ταυτότητα της σύγχρονης Ελλάδας. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 πάλι μόνος προειδοποιούσε με αγωνία: «Τη Ρωμιοσύνη τώρα να την κλαις» – όμως ουδείς τον άκουγε. Αλλά τα δεινά τελικά ήρθαν. Τώρα δείχνει ένα ερεβώδες έλος. Μα και έναν δρόμο για την αποφυγή του. Ελος που είτε μας αρέσει είτε όχι κείται πυκνό, ακίνητο μπροστά μας. Και στο οποίο άμα κανείς πέσει, δεν βγαίνει πια εύκολα. Ιδίως αν δεν ξέρει προς τα πού θέλει να πάει.