Το πρόβλημα {LF}του ανασχηματισμού: αξιολόγηση και λογοδοσία

Θεωρητικά ο ανασχηματισμός αποτελεί ένα εργαλείο αξιολόγησης και λογοδοσίας. Ο Πρωθυπουργός επιλέγει τους κατά την κρίση του πιο κατάλληλους να υπηρετήσουν την κυβερνητική πολιτική, ενώ προχωράει σε διορθωτικές κινήσεις όταν διακρίνει αστοχίες. Αυτό στη θεωρία. Στην πράξη, οι ανασχηματισμοί αποτελούν εργαλεία πολιτικού τακτικισμού.

Το θεσμικό μας πλαίσιο δίνει σχεδόν απεριόριστες δυνατότητες στον Πρωθυπουργό. Ειδικά μετά τις εκλογές, ο νικητής «τα ελέγχει όλα» («the winner takes it all»), με ελάχιστα θεσμικά αντίβαρα. Από το 2009, κάθε Πρωθυπουργός έχει 18 με 24 μήνες να χρησιμοποιήσει τη δύναμή του όπως κρίνει. Μετά, ο ενθουσιασμός της κοινής γνώμης και η εκλογική του επιρροή μειώνονται και η αντιπολίτευση σταδιακά ενδυναμώνεται. Τότε μπαίνει στον πειρασμό να διεξάγει πρόωρες εκλογές.

Αυτό δεν είναι ανορθολογικό. Κάθε άλλο. Από τη μία δεν υφίσταται σχεδόν κανένας θεσμικός περιορισμός να τον αποτρέψει, και, από την άλλη, οι πιθανότητες επικράτησής παραμένουν υψηλές. Αν ο Παπανδρέου προχωρούσε σε εκλογές το 2010, θα τις κέρδιζε, όπως έδειξαν τα αποτελέσματα των αυτοδιοικητικών εκλογών. Τον Σεπτέμβριο του 2015, ο Τσίπρας κέρδισε με πανομοιότυπα ποσοστά όπως τον Ιανουάριο.

Ο πρόσφατος ανασχηματισμός μαρτυρά πως ο Πρωθυπουργός έχει μάλλον ενδώσει στον πειρασμό και η είσοδος των βουλευτών της ΝΔ στην κυβέρνηση αποτελεί σύνθημα εκλογικής ετοιμότητας.

Ομως, το νόημά του εξαντλείται σε αυτό. Αυτό είναι κακό για τη χώρα για τρεις βασικούς λόγους.

Πρώτον, η κυβερνητική αποτελεσματικότητα. Πέραν της οριοθέτησης του χρόνου των εκλογών, δεν αναμένει κανείς να ξεκινήσει κάποια μεταρρύθμιση εξαιτίας των προσώπων που εισήλθαν στο κυβερνητικό σχήμα. Γενικά, η ευκολία των συχνών αλλαγών, δημιουργεί τεράστια ανασφάλεια σε οποιοδήποτε πρόσωπο σκεφτεί να εμπλακεί σε συγκρουσιακές μεταρρυθμίσεις.

Δεύτερον, ο πολιτικός κυνισμός. Με ποια κριτήρια θα κρίνουν οι πολίτες έναν νέο υπουργό και πού ακριβώς δεν τα πήγαν καλά οι απερχόμενοι; Ποιοι είναι οι στόχοι που τίθενται σε έναν νέο υφυπουργό; Η αδιαφάνεια, η έλλειψη λογοδοσίας και ο τακτικισμός, απομακρύνουν τους πολίτες από τον πυρήνα της πολιτικής συμμετοχής, ενθαρρύνοντας λαϊκιστικές φωνές και ακραίες προσεγγίσεις. Τα ζήσαμε την περίοδο του Μνημονίου.

Τρίτον, το χαμένο στοίχημα της πολιτικής κουλτούρας. Η κυβέρνηση της ΝΔ σπατάλησε τον ωφέλιμο της χρόνο, χωρίς ριζοσπαστικές αλλαγές. Για παράδειγμα, ένα επιτελικό κυβερνητικό σχήμα όπως και συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι στόχοι και κριτήρια θα έθεταν ψηλά τον πήχη της αποτελεσματικότητας για όλες τις επόμενες κυβερνήσεις. Ο,τι περίπου ξεκίνησε η διαύγεια, που πλέον αποτελεί στοιχείο της πολιτικής μας κουλτούρας.

Οι εκλογές πλησιάζουν, και πράγματι οι πιθανότητες είναι με το μέρος της Νέας Δημοκρατίας.

Ακόμη και τώρα, η κυβέρνηση μπορεί να κάνει κάτι πραγματικά νέο. Να αλλάξει τη μορφή της πολιτικής αντιπαράθεσης, αναδεικνύοντας μηχανισμούς λογοδοσίας και αξιολόγησης του παραγόμενου έργου.

Προφανώς, αν κάνει κάτι τέτοιο, μοιραία θα υπάρχουν τομείς που θα τα καταφέρνει καλά, αλλά και τομείς που δεν θα πετυχαίνει. Σίγουρα, όμως θα εκπέμψει ένα ισχυρό μήνυμα.

Το να ζητά κάποιος από την εξουσία να αυτοπεριοριστεί είναι ίσως αφελές. Ομως το «μια από τα ίδια», όπως το πολιτικό παιχνίδι που βιώνουμε από το 2009 μέχρι και σήμερα, είναι σίγουρα ατελέσφορο.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι  διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας