Πρόληψη του καρκίνου τραχήλου της μήτρας

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος σε γυναίκες κάτω των 45 ετών, ενώ αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως. Το 80% των περιπτώσεων εντοπίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες και η διαφορά αυτή οφείλεται στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στις προηγμένες θεραπείες στις ανεπτυγμένες χώρες.

Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξή του είναι η λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων κονδυλωμάτων (HumanPapillomaVirus-HPV), που μεταδίδεται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Συγκεκριμένοι υπότυποι του ιού μπορεί να δημιουργήσουν προκαρκινικές βλάβες, οι οποίες, αν δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως, μπορεί να οδηγήσουν στην καρκινογένεση.

Επανάσταση στην πρόληψη της νόσου ήταν το τεστ Παπανικολάου (test-PAP), που αποτελεί μια εύκολη και ευρέως διαδεδομένη μέθοδο ανίχνευσης προκαρκινικών και καρκινικών κυττάρων του τραχήλου. Ιδιαιτέρως ελπιδοφόρα ήταν η δημιουργία εμβολίου το οποίο προστατεύει έναντι των υποτύπων 6, 11, 16 και 18 του HPV, που ευθύνονται για το 80% των καρκίνων τραχήλου της μήτρας και συστήνεται σε κορίτσια ηλικίας 9-26 ετών κυρίως πριν από την έναρξη σεξουαλικών επαφών. Επιπλέον από το 2012 ο προσυμπτωματικός έλεγχος με HPV-DNA τεστ έχει ενταχθεί στην πρόληψη της νόσου καθώς δίνει τη δυνατότητα ανίχνευσης ογκογόνων υποτύπων του ιού στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας.

Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν τον έλεγχο με HPV-DNA τεστ κάθε τρία έτη ή σε συνδυασμό με test-PAP κάθε πέντε έτη στις γυναίκες ηλικίας 21-65 ετών. Παρ’ όλα αυτά, ο εμβολιασμός έχει μειώσει πολύ τα ποσοστά της νόσου στις νεαρές ηλικίες καθώς κάτω από 1% των ασθενών είναι κάτω των 25 ετών και αναμένεται ακόμα μεγαλύτερη πτώση σε αυτόν τον ηλικιακό πληθυσμό τα επόμενα χρόνια. Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί πως στις γυναίκες που έχουν εμβολιασθεί μπορεί το test-PAP να αναδείξει ψευδώς θετικά ευρήματα και να υποβληθούν σε περιττές περεταίρω διαγνωστικές ή θεραπευτικές παρεμβάσεις. Συνεπώς αρκετοί πλέον επιστήμονες υποστηρίζουν πως ο προσυμπτωματικός έλεγχος μπορεί να ξεκινήσει στα 25 και όχι στα 21 έτη καθώς η ανάπτυξη του καρκίνου είναι μια διαδικασία ετών που σπάνια συναντάται σε ηλικίες μικρότερες των 25 και ήπιες βλάβες του τραχήλου τις περισσότερες φορές υποστρέφουν χωρίς θεραπευτική παρέμβαση. Παρ’ όλα αυτά, περισσότερα δεδομένα χρειάζονται για την υιοθέτηση νέων κατευθυντήριων οδηγιών και σε πολλές περιπτώσεις τόσο η πρόληψη όσο και η θεραπεία εξατομικεύονται.

Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, πρύτανης του ΕΚΠΑ