Η χρονιά του Δαρβίνου

Δεν πρέπει να υπήρξε άλλο έτος στον τελευταίο μισό αιώνα που το τέλος του να προκάλεσε τόση ανακούφιση σε τόσες εκατοντάδες εκατομμύρια, αν όχι δισεκατομμύρια, ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, όσο το 2020. Μια χρονιά μισητή. Ενας εφιάλτης που όλοι θέλουν να ξεχαστεί όσο ταχύτερα γίνεται. Που σφραγίστηκε από καταστροφή παγκόσμιας κλίμακας σε αριθμό νεκρών, ασθενών, αλλά και σε εκ θεμελίων τριγμό του συνόλου σχεδόν του οικοδομήματος που λέγεται ανθρώπινη κοινωνία. Γιατί αυτή έπρεπε να περιοριστεί για να μπορέσει να νικηθεί ο ιός. Και, φυσικά, ακόμα μεγαλύτερο τριγμό στην παγκόσμια οικονομία. Του οποίου, αυτή τη στιγμή, στην πραγματικότητα ουδείς γνωρίζει πώς και πότε θα απορροφηθούν οι επιπτώσεις, με ποιο κόστος και φέρνοντας ποιες ανακατατάξεις.

Οταν οι συρρικνώσεις των οικονομικών κινούνται στα επίπεδα άνω του 10% των χωρών, σε κάποιες εκ των οποίων πολύ περισσότερο, όταν τεράστιοι κλάδοι έχουν υποστεί καθολικό πλήγμα διεθνώς, όταν η κίνηση αγαθών και ανθρώπων έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της περιδίνησης και όταν όλα αυτά θα πάρει σίγουρα καιρό να αποκατασταθούν στα παλαιά τους επίπεδα, τότε, γίνεται φανερό, ότι τα δύσκολα κάθε άλλο παρά έχουν τελειώσει. Αντίθετα. Ομως, μετά το εμβόλιο, που ήρθε, κάπως συμβολικά, την ώρα που φεύγει το 2020, θα επέλθει και η μείζονα μεταβολή. Σε ορατό χρόνο δεν θα μετράμε πια κυρίως νεκρούς, αλλά ξανά οικονομικά μεγέθη. Σταδιακά το κέντρο βάρους θα μετατοπιστεί από την απώλεια ζωών στους τσακισμένους δείκτες. Και αυτή η εξέλιξη, όσο κι αν ίσως δεν μοιάζει, στην πραγματικότητα είναι αρκετά ελπιδοφόρα.

Το 2020 ο κόσμος έπρεπε να μάθει ξαφνικά να ζει με τους θανάτους. Το 2021, θα πρέπει να μάθει να ζει με όσα εκείνοι άφησαν πίσω τους. Και αυτό επίσης δεν θα είναι εύκολο. Ομως είναι εντελώς άλλης τάξεως ζήτημα. Και, ουσιαστικά, είναι η αρχή ενός διαφορετικού μέλλοντος. Η γραμμική πορεία διακόπηκε και νέοι τρόποι ήδη διαδέχθηκαν τους παλιούς. Οπως είναι φυσικό, αυτοί φοβίζουν. Χαρακτηριστικό είναι το υπόδειγμα της εργασίας, όπου μέσα στο έτος που φεύγει υπήρξε μία τεράστια μετατόπιση από το μοντέλο που κυριαρχούσε εδώ και περισσότερα από 150 χρόνια. Η πανδημία άλλαξε πολλά, αλλά αυτή ήταν η αναγκαία και όχι η ικανή συνθήκη. Αν οι τεχνολογίες δεν το επέτρεπαν, η τηλεργασία που τώρα γίνεται νέο καθεστώς για εκατομμύρια ανθρώπους, δεν θα είχε κυριαρχήσει τόσο ξαφνικά και τόσο μαζικά. Είναι όμως μια εξελιγμένη μορφή εργασίας. Είναι πρόοδος που αν και ήταν εφικτή, η πανδημία τελικά την επέβαλε. Θα γυρίσει ο κόσμος πίσω στο παλιό μοντέλο μόλις το εμβόλιο κάνει το έργο του; Πολλοί ναι, θα επιστρέψουν εκεί. Ομως, το νέο μοντέλο είναι εδώ για να μείνει. Επίσης, η αντιμετώπιση αυτής της λαίλαπας προσανατόλισε εκ νέου μια σειρά λειτουργίες των κρατών. Εμαθαν να αντιδρούν πιο γρήγορα και πιο ουσιαστικά. Εμαθαν να θέτουν νέες προτεραιότητες. Εμαθαν να συνεργάζονται πολύ πιο αποτελεσματικά από ό,τι πριν.

Δεν είναι η πρώτη φορά, ούτε θα είναι η τελευταία, που μία μαζική καταστροφή εκκολάπτει το μέλλον. Αυτό συμβαίνει τώρα. Οι κοινωνίες και οι οικονομίες προσαρμόζονται ακριβώς πάνω στην εξελικτική μορφή ενός κοινωνικού δαρβινισμού. Απορροφούν τους κραδασμούς και με αυτούς ισχυροποιούνται για να επιβιώσουν στο μέλλον. Από αυτή την άποψη, το 2021 είναι, κατά κάποιο τρόπο, η χρονιά του Δαρβίνου. Και η εξέλιξη δεν σταματά. Η ζωή δεν υποτάσσεται. Και δεν ηττάται. Ανθρωποι φεύγουν, όμως άλλοι μένουν πίσω και, γι’ αυτούς, η υπαρξιακή ορμή ενισχύεται. Και, ασφαλώς, σε όλη αυτή τη διαδικασία τίποτα δεν θα είναι εύκολο. Ομως η ζωή θα προχωρήσει.