Η ανάγκη προστασίας της δημόσιας Υγείας

Ο εμβολιασμός σηματοδοτεί ένα φως στην άκρη ενός τούνελ που μας επιτρέπει να ελπίζουμε στη διάσωση της ζωής, το άνοιγμα των κοινωνιών, την επιστροφή σε αυτό που πλέον επανεκτιμούμε ως «κανονικότητα». Παράλληλα με την ελπίδα, εκφράζονται επιφυλάξεις αναφορικά με την προστασία των δικαιωμάτων των προσώπων, με αρκετούς να επισημαίνουν ότι ο εμβολιασμός θα οδηγήσει σε εκτενή συλλογή προσωπικών δεδομένων υγείας.

Η καταγραφή των εμβολιασθέντων στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών ή σε ένα βιβλιάριο εμβολιασμών μπορεί καταρχήν να θεμελιωθεί στον σκοπό της παρακολούθησης και αξιολόγησης της πορείας του εμβολιασμού καθώς και της προστασίας της δημόσιας υγείας αλλά και της υγείας του κάθε μεμονωμένου ατόμου. Απαιτείται βέβαια σαφής και αυστηρή οριοθέτηση ως προς το ποιοι, για ποιους σκοπούς, υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποιες εγγυήσεις θα επεξεργάζονται και θα έχουν πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες.

Η έκδοση ενός πιστοποιητικού εμβολιασμού καθεαυτή δεν συνιστά μείζον ζήτημα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι σε ποιες περιπτώσεις θα απαιτείται η επίδειξη ή και κατάθεση ενός τέτοιου πιστοποιητικού για τη συμμετοχή σε διάφορες κοινωνικές και επαγγελματικές δραστηριότητες. Εάν, με άλλα λόγια, το πιστοποιητικό θα εξομοιώνεται λειτουργικά με «διαβατήριο» για τη μετάβαση όχι μόνο σε μια άλλη χώρα αλλά και σε μια «φυσιολογική ζωή» ή και με έμμεσο «εξαναγκασμό» σε εμβολιασμό.

Η επιβεβαίωση του εμβολιασμού ως παράγοντα που μπορεί να περιορίζει δικαιώματα όπως η εργασία, η εκπαίδευση, η ελευθερία της μετακίνησης εγείρει ζητήματα συνταγματικής τάξεως αλλά δεν μπορεί να αγνοήσει κανείς ότι το γενικό συμφέρον, η ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας και των δικαιωμάτων των άλλων, μπορεί να αντισταθμίσει αυτούς τους περιορισμούς και τις επιφυλάξεις, υπό την προϋπόθεση ότι περιορίζονται στον σκοπό της διαχείρισης της πανδημικής κρίσης και αποκλειστικά για το χρονικό διάστημα που αυτή επιβάλλει και υπάρχουν οι συνταγματικές και νομικές εγγυήσεις και θεσμικά αντίβαρα, όπως η διαφάνεια και ο έλεγχος.

Η απαίτηση για επίδειξη ενός τέτοιου πιστοποιητικού δεν είναι αμιγώς, ούτε καν κυρίως, ζήτημα προσωπικών δεδομένων. Είναι δικαιοπολιτική επιλογή που πρέπει να γίνει λαμβάνοντας υπόψη πρωτίστως τη διάσταση των υγειονομικών απαιτήσεων, τις ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις της πανδημίας αλλά και την επιταγή για την αποφυγή των διακρίσεων και του κοινωνικού εξοστρακισμού. Η δωρεάν χορήγηση του εμβολίου, τα αντικειμενικά κριτήρια ως προς την προτεραιοποίηση και η αποτελεσματική οργάνωση του εμβολιασμού υπό κρατική ευθύνη αποδυναμώνουν μεν το επιχείρημα των διακρίσεων που θα προκαλούσε η άνιση πρόσβαση στον εμβολιασμό, αλλά δεν αναιρούν την ανάγκη και την υποχρέωση για την προστασία των δικαιωμάτων αλλά και τη διασφάλιση της εμπιστοσύνης των ανθρώπων.

Η Λίλιαν Μήτρου είναι καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αιγαίου, πρόεδρος του Ινστιτούτου για το Δίκαιο της Ιδιωτικότητας, της Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων και την Τεχνολογία (Εuropean Public Law Organisation)