Πρόκληση η ανάπτυξη με το ρίσκο πανδημίας

Αντιμέτωπο με μεγάλες προκλήσεις και ρίσκα το 2021 βρίσκεται το οικονομικό επιτελείο, με βασικά ζητούμενα την ενεργοποίηση νέου αναπτυξιακού μοντέλου, τη σταδιακή επάνοδο στη δημοσιονομική εξυγίανση και τον περιορισμό του φορολογικού βάρους.

Το θολό τοπίο για την εξέλιξη της πανδημίας δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την επίλυση της δύσκολης εξίσωσης στην οικονομία και τη δημιουργία του κατάλληλου μείγματος πολιτικής που αφενός θα θεραπεύσει τις επιπτώσεις της επιδημιολογικής κρίσης και αφετέρου θα κινητοποιήσει μεταρρυθμιστικές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις χωρίς δημοσιονομικές παρενέργειες.

Κεντρική επιδίωξη για την επόμενη ημέρα αποτελεί η αναπλήρωση μεγάλου τμήματος των απωλειών που έχει υποστεί το ΑΕΠ το τρέχον έτος με την αντιστροφή της ύφεσης σε ρυθμούς ανάπτυξης στην περιοχή του 5% έτσι ώστε το 2023 το κοντέρ του ΑΕΠ σε απόλυτα ποσά να έχει επιστρέψει στα επίπεδα προ κορωνοϊού.

Το στοίχημα μπορεί να κερδηθεί εφόσον αλλάξει η ψυχολογία στην αγορά και σβήσει ο φόβος τού αύριο, πράγμα που θα δώσει ώθηση στην ιδιωτική κατανάλωση. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του οικονομικού επιτελείου η άνοδος του ΑΕΠ κατά 8,1 δισ. ευρώ στα 171,9 δισ. ευρώ από τα 162,8 δισ. ευρώ φέτος στηρίζεται στην αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 3% έναντι μείωσης 7,6% φέτος. Ωστόσο η βασική κινητήρια δύναμη της ανάκαμψης βρίσκεται στα κονδύλια από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης που η ταχεία και αποτελεσματική αξιοποίησή τους εκτιμάται ότι θα συμβάλει κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες στο ΑΕΠ. Ομως χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας και λειτουργίας στη δημόσια διοίκηση, γρήγορες και συντονισμένες κινήσεις και ολοκληρωμένα και τεκμηριωμένα προγράμματα και έργα για να εκπληρωθούν τα αυστηρά κριτήρια και τα ορόσημα που περιλαμβάνονται στους κανονισμούς του Ταμείου. Ακόμα και το παραμικρό στραβοπάτημα και η ολιγωρία θα κοστίσουν ακριβά στην ανάπτυξη και στη χώρα. Κεντρικός στόχος είναι η αύξηση των επενδύσεων κατά 23,2% το 2021 μετά από κάθετη πτώση 14,3% φέτος, ενώ σημαντική παράμετρο στην ανάκαμψη αποτελούν οι εξαγωγές που αναμένεται να σημειώσουν άνοδο κατά 22,5% μετά από βουτιά 30,3% φέτος.

Σε παράλληλη τροχιά με το αναπτυξιακό μέτωπο θα πρέπει να τρέξει και η δημοσιονομική προσαρμογή που σύμφωνα με το βασικό σενάριο θα είναι της τάξης των 5 δισ. ευρώ, με το πρωτογενές έλλειμμα από 7,22% του ΑΕΠ φέτος να προσγειώνεται στο 3,9%. Ο στόχος περιέχει υψηλό βαθμό αβεβαιότητας, καθώς στηρίζεται στην υπόθεση για αποκλιμάκωση της πανδημίας από την άνοιξη με απόσυρση του κύριου όγκου των μέτρων στήριξης της οικονομίας. Ωστόσο ουδείς μπορεί να προβεί σε ασφαλή πρόβλεψη για το αν και πότε θα χρειασθούν νέα μέτρα στήριξης, ούτε για την έκταση και τη διάρκειά τους.

Με βάση το σενάριο αυτό, το έλλειμμα θα περιοριστεί αυτόματα, χωρίς να χρειαστούν πρόσθετες παρεμβάσεις για εξοικονόμηση πόρων είτε με περικοπές δαπανών είτε με αύξηση εσόδων είτε με συνδυασμό και των δύο.

Στα δημοσιονομικά υπάρχουν ακόμα τρεις μεγάλες προκλήσεις. Η συμπίεση του ελλείμματος και η ανακοπή της αυξητικής τάσης του δημόσιου χρέους θα πρέπει να «συνυπάρξουν» με τη σταδιακή άρση του φορολογικού βάρους στην οικονομία μέσω της μείωσης φόρων και εισφορών, την καταπολέμηση της ανεργίας και τη διευκόλυνση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων για την αποπληρωμή των χρεών στο Δημόσιο που συσσωρεύτηκαν την περίοδο της κρίσης.

Αν και η ρήτρα διαφυγής από τον «στενό κορσέ» του Συμφώνου Σταθερότητας θα ισχύσει και το 2021, η ευελιξία που έχει στη διάθεσή της η κυβέρνηση δεν είναι απεριόριστη. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ρύθμιση των 120 δόσεων για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές στου δήμους «κόπηκε» από την τρόικα που με την παρέμβασή της αυτή θύμισε την παρουσία της και έβγαλε απαγορευτικό σε νέες μόνιμες ρυθμίσεις με δημοσιονομικό αντίκτυπο που παραβιάζουν τους κανόνες του προγράμματος προσαρμογής.

Ενας από τους κομβικούς παράγοντες είναι ο βαθμός ανταπόκρισης των φορολογουμένων στις υποχρεώσεις τους, καθώς καλούνται να πληρώσουν πρόσθετους φόρους 3,58 δισ. ευρώ. Μάλιστα, το οικονομικό επιτελείο ποντάροντας στην τόνωση της κατανάλωσης και την αύξηση του τουρισμού αναμένει ότι τα έσοδα από τον ΦΠΑ θα είναι αυξημένα κατά 2,65 δισ. ευρώ ή 16,4% έναντι του 2020.