Το κράτος του φόβου

Πολύ πριν από την πανδημία, ακόμα και πολύ πριν από την πτώχευση και για πολύ διαφορετικούς λόγους, ο φόβος είχε γίνει ένα είδος εθνικού ελληνικού αντανακλαστικού. Που, σταδιακά, έγινε κυρίαρχο – παραδόξως όμως, σχεδόν παντού εκτός από εκεί που θα έπρεπε: στον κίνδυνο της δημόσιας υγείας. Εγινε όμως κατεξοχήν στην εξωτερική πολιτική, με αποκορύφωμα τις σχέσεις με την Τουρκία. Το κύριο πρίσμα τους για την Ελλάδα είναι αναμφίβολα το κράτος του φόβου. Εδώ και πολλά χρόνια. Η Τουρκία το ξέρει καλά. Και το αξιοποιεί συστηματικά και αποτελεσματικά. Το κράτος του φόβου είναι που σήμερα έχει στριμώξει την Ελλάδα στον προθάλαμο ενός περίπου εφ’ όλης της ύλης διαλόγου με την Αγκυρα, με μοναδικό προαπαιτούμενο ακριβώς την άρση του συστηματικού εκφοβισμού. Απόλυτη ειρωνεία.

Τι λέει η Ελλάδα; Οτι είναι έτοιμη για διάλογο, αρκεί να σταματήσουν οι προκλήσεις. Λέει βέβαια παράλληλα, ότι αυτός ο διάλογος θα είναι εντοπισμένος. Ομως δεν το λέει πάντα. Και σίγουρα δεν το εννοεί όσο θα ήθελε να φαίνεται. Στο διεθνές περιβάλλον θεωρείται πλέον βέβαιο ότι μόλις η Τουρκία αποφασίσει να σταματήσει, έστω για λίγο, να εκφοβίζει, τότε η Ελλάδα αυτονόητα θα αποδεχθεί τον διάλογο – όχι φυσικά αυτόν που εδώ συζητείται. Ειδικά τους τελευταίους έξι μήνες, ο διάλογος έχει γίνει ένα είδος τοτέμ στο οποίο ομνύουν κυρίως οι Γερμανοί, οι πιο ενεργοί και επίμονοι από τους διαμεσολαβητές. Είναι απόλυτα ξεκάθαρο ότι την ημέρα που η Τουρκία θα αποφασίσει να κάνει τον τακτικισμό να αναστείλει τους εκφοβισμούς, τότε θα στρωθεί αμέσως το τραπέζι το διαλόγου. Γιατί από τον Ιούλιο και μετά, Ελλάδα και Ευρώπη αυτό παρακαλούν την Αγκυρα να κάνει: να «μαζευτεί» για να αρχίσει ο διάλογος.

Δεν θα έπρεπε να είναι έτσι. Ο όποιος διάλογος δεν πρέπει να υπακούει σε καθεστώς εκφοβισμού. Ομως η Ελλάδα έχει μπει βαθιά στο λάκκο της κινούμενης άμμου. Αν και όταν οι Τούρκοι σταματήσουν τακτικιστικά τις προκλήσεις, αυτό θα μοιάζει ίσως με βελτίωση. Ομως, στην πραγματικότητα, δεν θα είναι. Γιατί αυτό θα γίνει το κλειδί που θα ανοίξει την αίθουσα με το τραπέζι του διαλόγου. Η οποία εξαρχής έπρεπε να μην ανοίγει όσον αφορά αυτά που προσπαθούν να επιβάλλουν. Επειδή από εκεί δεν υπάρχει άλλη επιστροφή, παρά η αλλαγή του κυριαρχικού status quo ανάμεσα στις δύο χώρες. Μόνο αυτό μπορεί να βγει. Και τίποτε άλλο. Ακριβώς επειδή κυβερνά ο φόβος που οδηγεί στο τραπέζι. Και που συνεπώς δεν μπορεί παρά να κυριαρχήσει και σε αυτό, φυσικά με τη δραστήρια αρωγή του Βερολίνου, που επιθυμεί να δοθεί μία «λύση» κατάλληλη για να «ηρεμήσει» την Τουρκία. Αδιάφορα αν αυτή θα είναι κυριαρχικά εις βάρος της ευρωπαϊκής Ελλάδας.

Το κράτος του φόβου δεν είναι καθοριστικό μόνον σε όλη αυτή τη μείζονα διαδικασία. Η επίδρασή του είναι ορατή παντού, όπως συμβαίνει με τη συνεχή αγωνία που εκφράζεται στον ελληνικό δημόσιο λόγο για τον «εξορκισμό» της έντασης. Τον Ιούλιο, όταν οι Τούρκοι έκαναν την πρώτη προσπάθεια να επιβάλλουν τετελεσμένα με το ερευνητικό τους σκάφος, έκαναν πίσω μόλις η Ελλάδα έδειξε αποφασισμένη. Οταν όμως συνειδητοποίησαν ότι αυτό δεν θα κρατούσε, επέστρεψαν. Και έκτοτε αλώνιζαν επί μήνες στο Αιγαίο. Ασφαλώς και η αποφυγή της έντασης είναι, και πρέπει να είναι, κεντρική πολιτική. Ομως όχι με κάθε κόστος. Οχι εις βάρος της αποφασιστικότητας της χώρας να υπερασπιστεί πραγματικά τον εαυτό της. Η παιδαριώδης αντίληψη ότι η αποφυγή της έντασης είναι η πρώτιστη αξία που πρέπει να προστατευθεί, φέρνει την ένταση πιο κοντά. Και την καθιστά πιο επικίνδυνη.