Οι προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας

Επειτα από μία δεκαετία κρίσης χρέους και μνημονίων, η Ελλάδα είχε την ατυχία να βρεθεί αντιμέτωπη με μια πανδημία που έχει προκαλέσει μεγάλη ζημιά στην οικονομία. Στα τέλη της φετινής χρονιάς το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές βρίσκεται 31% κάτω από το επίπεδο του 2009, η ανεργία πάνω από το 16% παρά τα μέτρα στήριξης και το χρέος στο υψηλότερο επίπεδο που καταγράφηκε ποτέ, τόσο ως απόλυτο μέγεθος όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ. Οι περισσότερες εκτιμήσεις τοποθετούν τον ρυθμό ανάπτυξης γύρω στο 5% το 2021, με το ΑΕΠ να ανακάμπτει στο επίπεδο του 2019 το 2022 το νωρίτερο. Αυτή η πρόβλεψη λαμβάνει υπόψη το «μπόνους ανάπτυξης» που δίνει η χαμηλή βάση εκκίνησης του 2020, αλλά η «θεωρεία του ελατηρίου» που πρέσβευε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ μετά την ύφεση του 2015-6 που η ίδια προκάλεσε δεν επιβεβαιώθηκε στην πράξη. Η διατήρηση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα προϋποθέτει βαθιές τομές που θα καταστήσουν την Ελλάδα πόλο έλξης ξένων επενδύσεων και θα απελευθερώσουν πολύτιμους πόρους που σήμερα λιμνάζουν.

Σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της ανάπτυξης θα παίξουν τα διαθέσιμα εργαλεία για τη χρηματοδότηση της οικονομίας. Η σταδιακή εξυγίανση των ισολογισμών των τραπεζών, με τη μείωση του αποθέματος κόκκινων δανείων, ήδη συνέβαλε στην αποκατάσταση της καθαρής ροής χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις το 2020, για πρώτη φορά από το 2009. Αυτή η τάση αναμένεται να επιταχυνθεί με τη θεσμοθέτηση της Εταιρείας Διαχείρισης Ενεργητικού (Αργώ), που μόλις έλαβε το πράσινο φως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η μείωση του ποσοστού των κόκκινων δανείων σε μονοψήφιο επίπεδο (από 36% σήμερα) είναι προϋπόθεση για την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας σε επενδυτική βαθμίδα, που θα μειώσει περαιτέρω το κόστος δανεισμού των επιχειρήσεων. Συγχρόνως, ο νέος πτωχευτικός νόμος μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπιση της υπερχρέωσης των επιχειρήσεων και νοικοκυριών, προσφέροντας την επιλογή μεταξύ αναδιάρθρωσης χρέους ή πτώχευση με ρευστοποίηση περιουσίας, ώστε να ξεκαθαρίσει το τοπίο με το ληξιπρόθεσμο ιδιωτικό χρέος, που ήδη ξεπέρασε τα 200 δισ. ευρώ.

Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της ανάκαμψης θα παίξουν τα 32 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, από τα οποία περίπου 19 δισ. θα είναι επιχορηγήσεις. Τα υπόλοιπα 13 δισ. είναι χαμηλότοκα δάνεια που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις της τάξης των 25-30 δισ. με μόχλευση από ιδιωτικά κεφάλαια. Το Ελληνικό Προσχέδιο Δράσης για την αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου προτείνει σημαντικές μεταρρυθμίσεις και υποδομές για να υποστηριχθεί η ανάπτυξη διαμορφώνοντας ένα νέο, εξωστρεφές, ανταγωνιστικό μοντέλο, πράσινο και ψηφιακό, όπως προτείνει η επιτροπή Πισσαρίδη. Το σχέδιο περιλαμβάνει υποδομές μεταφορών, επιτάχυνση απονομής δικαιοσύνης, σύνδεση πανεπιστημίων με παραγωγή, χωροταξικό σχεδιασμό, διασύνδεση νησιών, φορολογική μεταρρύθμιση, εισαγωγή κεφαλαιοποιητικού πυλώνα στις συντάξεις κ.ά. Τα εμπόδια πολλά. Αργοκίνητη δημόσια διοίκηση, ολιγοπωλιακή διάρθρωση ενεργειακής αγοράς, υπερχρεωμένες επιχειρήσεις, συνδικαλιστικές και συντεχνιακές αντιδράσεις, έλλειψη πολιτικής συναίνεσης σε εμβληματικές αλλαγές που ξεπερνούν τον ορίζοντα δράσης μιας κυβέρνησης.

Η επιτυχία του σχεδίου τελεί υπό την αίρεση της αποτελεσματικής εφαρμογής μιας κρίσιμης μάζας μέτρων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Εφόσον τα επιμέρους μέτρα εντάσσονται σε ένα συνεκτικό σχέδιο για την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου προς την κατεύθυνση της εξωστρέφειας, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για βιώσιμη ανάπτυξη. Η δυνατότητα της κυβέρνησης και της κρατικής μηχανής να υλοποιήσει γρήγορα και σωστά μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις, χωρίς πισωγυρίσματα και δεύτερες σκέψεις, θα είναι καθοριστική.

Η Μιράντα Ξαφά είναι senior scholar, Centre for International Governance Innovation (CIGI) και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ)