Παλιοί και νέοι επιζήσαντες

Η Ζινέτ Κολινκά είναι ένα «κορίτσι του Μπιρκενάου». Οπως και η θρυλική δικηγόρος και πολιτικός Σιμόν Βέιλ, όπως και η σκηνοθέτις, ηθοποιός και συγγραφέας Μαρσελίν Λοριντάν-Ιβένς – στο ίδιο κομβόι βρίσκονταν, στα ίδια τρένα που μετέφεραν 1.500 γάλλους εβραίους στο Αουσβιτς-Μπιρκενάου τον Απρίλιο του 1944. Εκείνες όμως έχουν πια φύγει. Δεκαεννέα χρόνων τότε, 96 σήμερα, η Ζινέτ Κολινκά είναι μία από τις τελευταίες γαλλίδες επιζήσασες που βρίσκονται ακόμη στη ζωή. Και εννοεί να αξιοποιεί κάθε της μέρα: «Επιστροφή στο Μπιρκενάου», τιτλοφορείται το αυτοβιογραφικό έργο που κυκλοφόρησε πέρυσι. Μέχρι να ενσκήψει η πανδημία, όργωνε τη Γαλλία αφηγούμενη την ιστορία της στα σχολεία. Το Σάββατο, όμως, συμμετείχε στο Παρίσι σε μία πρωτόγνωρη για αυτήν συζήτηση.

Μία οργάνωση εθελοντών ονόματι «Δικαίωμα στο Σχολείο», που βοηθά ασυνόδευτους ανήλικους πρόσφυγες να μάθουν όσα γαλλικά, μαθηματικά, βιολογία, αγγλικά χρειάζονται προκειμένου να ενταχθούν στο γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα, πρότεινε στην 96χρονη επιζήσασα μία συνάντηση με εφήβους από το Μάλι, τη Σενεγάλη, το Κονγκό, στον πολυχώρο όπου έχει στήσει το εναλλακτικό της σχολείο. Η Ζινέτ Κολινκά περιέγραψε στα παιδιά τις συνθήκες που επικρατούσαν στο τρένο που τη μετέφερε στο Αουσβιτς, μαζί με τον 12χρονο αδελφό της, τον πατέρα τους και τον 14χρονο ανιψιό της – είχαν όλοι συλληφθεί από την Γκεστάπο λίγες εβδομάδες νωρίτερα στην Αβινιόν, κάποιος τους είχε καταδώσει. «Μέσα στο τρένο, δεν υπήρχαν παράθυρα, το ταξίδι διήρκεσε τρεις μέρες και τρεις νύχτες, φαντάζεστε. Ημασταν στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο. Οι άνθρωποι δεν είχαν φυσικά πού να κάνουν τις ανάγκες τους. Οταν σταμάτησε το τρένο, οι πόρτες άνοιξαν. Καθαρός αέρας μπήκε στο βαγόνι. Ηταν τόσο ευχάριστο». Κι έπειτα ακούστηκαν οι φωνές, στα γερμανικά.

Η Ζινέτ Κολινκά αφηγήθηκε στους ασυνόδευτους ανήλικους πώς, φτάνοντας στο Μπιρκενάου, τη γύμνωσαν και την έβαλαν να σταθεί ανάμεσα στις άλλες κρατούμενες. «Ντρεπόμουν τόσο πολύ. Για μένα, το να με βλέπουν γυμνή, ήταν αφόρητο. Γυναίκες του στρατοπέδου, παλιότερες, μας ξύρισαν όλα τα μαλλιά και τις τρίχες». Ενας δημοσιογράφος της Libération ήταν παρών στη συζήτηση. «Μου θυμίζει λίγο τη δική μου ιστορία», του είπε χαμηλόφωνα σε αυτό το σημείο ο Σεϊχού, ένας 17χρονος από το Μάλι. «Καθ’ οδόν για τη Λιβύη, μας συνέλαβαν ληστές. Μας γύμνωσαν για να δουν αν είχαμε πράγματα να κλέψουν. Στεναχωριέμαι να ακούω τις συνθήκες στις οποίες ζούσε, όλη αυτή τη βία».

«Μετανιώνετε σήμερα για κάτι;», ρώτησε τη Ζινέτ Κολινκά ένας άλλος έφηβος. «Οταν κατέβηκα από το βαγόνι, φτάνοντας στο Αουσβιτς, πρότειναν σε κάποιους να ανεβούν σε φορτηγά. Ημουν με τον αδελφό μου, τον Ζιλμπέρ, τον ανιψιό μου και τον πατέρα μου. Είπα στον πατέρα μου και τον αδελφό μου να ανεβούν στα φορτηγά, γιατί ήταν κουρασμένοι, εμείς αντέχαμε να περπατήσουμε. Εμαθα στο στρατόπεδο πως ο καπνός που βλέπαμε, και εκείνη η οσμή, δεν ήταν εργοστάσιο. Οτι ήταν πτώματα τα οποία έκαιγαν. Και ότι ο μπαμπάς και ο Ζιλμπέρ οδηγήθηκαν εκεί, και τους δολοφόνησαν. Δεν φταίω εγώ, αλήθεια είναι. Αλλά έτσι έγιναν τα πράγματα…».

Τον Νοέμβριο του 1944, η Ζινέτ Κολινκά μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Μπέργκεν-Μπέλσεν: λίγους μήνες αργότερα, απελευθερώθηκε. «Πώς επιστρέψατε στη ζωή;» τη ρώτησε ένας ασυνόδευτος ανήλικος – πολλοί είχαν την ίδια αγωνία. «Ημουν τυχερή», του απάντησε εκείνη. «Γιατί απελευθερώθηκα από τους Ρώσους ενώ άρχιζα να αρρωσταίνω βαριά. Επειτα, επιστρέφοντας στη Γαλλία, στο Παρίσι, έμαθα πως οι αδελφές μου και η μητέρα μου δεν είχαν απελαθεί. Επέστρεψα στην οικογένειά μου, στο διαμέρισμα που ανέκτησαν με την Απελευθέρωση, τον Αύγουστο του 1944». Μικρή παύση. «Εύχομαι σε όλους σας να έχετε την τύχη που είχα. Ξέρω πως περνάτε μία περίοδο όχι πολύ καλή, σας εύχομαι λοιπόν αυτή την τύχη».

«Εγώ έρχομαι από τη Σενεγάλη, διέσχισα τη Μεσόγειο. Με βοηθάει να βλέπω τα πράγματα στις πραγματικές τους διαστάσεις, συγκριτικά, αυτά που έζησε, είναι πραγματική κόλαση», είπε ένας 17χρονος, με χαμηλωμένο βλέμμα, στον δημοσιογράφο. «Εγώ έζησα τη φυλακή στην Τουρκία. Είναι δύσκολο να φας, σε αφήνουν έτσι μέσα στο κελί, χωρίς να κάνεις τίποτα, χωρίς χώρο να κάνεις τις ανάγκες σου. Οταν ακούω την ιστορία της, είναι δύσκολα πράγματα αλλά με απελευθερώνει, νιώθω λιγότερο στρες», του είπε ένας δεύτερος. «Αυτή η ιστορία με παρηγορεί», του είπε ένας τρίτος. Στο τέλος της συνάντησης, η Ζινέτ Κολινκά μοίρασε σε όλους τους ασυνόδευτους ανήλικους πρόσφυγες αντίτυπα του βιβλίου της, με ιδιόχειρη αφιέρωση. Και τους αποχαιρέτησε, με τα εξής λόγια: «Ο Χίτλερ μισούσε τους Εβραίους, ήθελε να τους σκοτώσει. Εσείς, κάποιοι έχετε σκούρα επιδερμίδα, ξέρω πως υπάρχουν άνθρωποι που δεν σας συμπαθούν. Κάποιοι δεν συμπαθούν όσους διαφέρουν από τους ίδιους. Εγώ είμαι Εβραία και αγαπώ όλο τον κόσμο. Πρέπει να αγαπάμε όλο τον κόσμο γιατί είμαστε όλοι ανθρώπινα πλάσματα. Εχετε κι εσείς δυο μάτια, μια μύτη, ένα στόμα, δυο χέρια… Το μίσος πρέπει να πάψει. Γιατί το μίσος οδηγεί στο Αουσβιτς».

Αυτό. Τίποτα άλλο. Καλά Χριστούγεννα.