Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ και η διπλωματία

Η μη έγκαιρη και συνεπής αντιμετώπιση της αυξανόμενης προκλητικότητας της Τουρκίας εκ μέρους της κυβέρνησης Μητσοτάκη, διευκόλυνε στην πρόσφατη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τις δυνάμεις εντός της ΕΕ που θέλουν να τα έχουν καλά με την Αγκυρα. Δυνάμεις που παριστάνουν, όπως η Γερμανία, τον «ουδέτερο διαμεσολαβητή» ανάμεσα στην Ελλάδα, κράτος-μέλος της ΕΕ και την Τουρκία που προκαλεί.

Το παιχνίδι με τον χρόνο υπονομεύει τη διπλωματία
Εδώ και μήνες η ΕΕ αναβάλλει οποιαδήποτε πρακτική απόφαση επιβολής κυρώσεων και εμπάργκο όπλων στην Τουρκία. Σε αυτό το παιχνίδι με τον χρόνο πρωτοστατεί η Γερμανία της Μέρκελ. Η τελευταία, όπως απέδειξε και η ιστορία με τα μνημόνια γνωρίζει καλά να χρησιμοποιεί τον χρόνο ως εργαλείο εξουσίας σε βάρος εκείνων που έχουν το πρόβλημα. Ομως, η αναβολή λήψης αυτών των αποφάσεων, ενθαρρύνει την Τουρκία να συνεχίσει να παίζει με τη φωτιά. Να προσπαθεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ενάντια στο διεθνές δίκαιο και την Ελλάδα.

Το «θεώρημα» ότι η ΕΕ πρέπει να περιμένει να δει τι θα κάνει ο Μπάιντεν είναι λανθασμένο. Η στρατηγική μας έπρεπε να είναι η αντίστροφη. Να προλάβουμε να διαμορφώσουμε μια ορθή διπλωματική θέση ως ΕΕ έναντι των προκλήσεων της Τουρκίας, ώστε η συμπεριφορά της να είναι ένα από τα θέματα στα οποία θα επιδιωχτεί να προσαρμοστεί η νέα αμερικανική διοίκηση στην πολιτική της ΕΕ, καθότι αφορά την «αυλή» της τελευταίας. Αντίθετα από την πρότασή μου, φοβάμαι ότι η Γερμανία εμποδίζει την ΕΕ να λάβει τα ορθά μέτρα, ώστε στη συνέχεια να πείσει τις ΗΠΑ να ευθυγραμμιστούν με εκείνην. Και αυτό θα το κάνει στο όνομά μας με την «εξουσιοδότηση» που της έδωσε η ελληνική κυβέρνηση με τη συμφωνία της στο άρθρο 35 των συμπερασμάτων.

Δεν υπάρχει διπλωματία χωρίς κόστος
Στη διπλωματία οι δύσκολες μάχες κερδίζονται όταν γνωρίζει η πλευρά που αντιτάσσεται σε ένα μέτρο, όπως είναι οι κυρώσεις, ότι θα έχει κόστος. Η ελληνική διπλωματία δεν είναι μια «παρακαλούσα» διπλωματία, που περιμένει να πετύχει τους στόχους της από την καλή θέληση τρίτων. Αντίθετα. Πρέπει να ανταλλάσσει την υποστήριξη τρίτων σε αυτές τις ανάγκες με τη δική της συγκατάθεση σε δικά τους ιδιαίτερα συμφέροντα.

Σειρά κρατών που αντιτάχθηκαν στις ελληνικές προτάσεις στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχουν και εκείνες ιδιαίτερα ζωτικά συμφέροντα. Η απόκρουση της επιθετικότητας της Τουρκίας είναι ζωτικό θέμα για την Ελλάδα. Ανάλογα σημαντικά θέματα είναι για την Ισπανία το Γιβραλτάρ και η Καταλωνία. Αρα, θα πρέπει να καταλάβει η Ισπανία ότι δεν μπορεί να κρίνει τα ευρωτουρκικά με βάση τα συμφέροντα των τραπεζών της και ότι αν το κάνει, θα έχει κόστος. Τα θέματα της Ρωσίας έχουν για την Πολωνία την ίδια σημασία που έχει η Τουρκία για την Ελλάδα. Αρα, δεν μπορεί να ζητά υποστήριξη και κατανόηση των φόβων της αν αδιαφορεί για τους δικούς μας.

Δεν μπορεί να αποφασίζονται κυρώσεις για τη Λευκορωσία, και ορθά αποφασίζονται, γιατί η κυβέρνησή της καταπιέζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αντιπολίτευση και να μην «τρέχει τίποτα» που η Τουρκία έχει στις φυλακές εκλεγμένους δημάρχους, βουλευτές, καθώς και ηγέτες δημοκρατικού κόμματος της αντιπολίτευσης.

Με άλλα λόγια συνοψίζω τη δεύτερη μου θέση: εάν κάποιοι εταίροι μας δεν χάνουν τίποτα που δεν είναι αλληλέγγυοι μαζί μας, παρόλο που έτσι χάνει η ίδια η ΕΕ, και διατηρούν πολυποίκιλες κερδοφόρες σχέσεις με την Τουρκία, ουδέποτε θα μας στηρίξουν. Αν, όμως, έχουν απώλειες στα ιδιαίτερα συμφέροντά τους, ακριβώς επειδή δεν μας στηρίζουν, τότε θα αντιμετωπίσουν διαφορετικά τον παράγοντα Τουρκία. Αλλά η κυβέρνηση αγνοεί τη «διαπραγμάτευση πακέτο».

Η δηµόσια διπλωµατία
Η διπλωματία του ελληνισμού, με πρωτοστάτη τον Νίκο Μούγιαρη, που τόσο μας λείπει, κινητοποίησε το 2017-8 όλες τις φιλικά δυνάμεις στις ΗΠΑ, τις ελληνο/κυπροαμερικάνικες κοινότητες, δημοσιογράφους, επαφές με εκλεγμένους πολιτικούς και πολλά άλλα. Κατάφερε έτσι να συμβάλλει στο εμπάργκο των F-35 και στον νόμο για τις κυρώσεις στην Τουρκία. Αν μελετούσε η κυβέρνηση του Κ. Μητσοτάκη τον τρόπο που κινηθήκαμε τότε, τις μεθόδους και τα μέτρα που πήραμε, θα είχαμε πετύχει σήμερα μια άλλη συμπεριφορά από την ΕΕ.

Προκειμένου να ανατρέψει η κυβέρνηση, επί παραδείγματι, τις επιλογές του Βερολίνου, έπρεπε να είχε κινητοποιήσει τις ελληνικές κοινότητες στη Γερμανία. Να είχε καταχωρήσει δημοσιεύσεις στον μεγάλο γερμανικό Τύπο εξηγώντας το πρόβλημα «Τουρκία». Να έκανε ειδική ενημέρωση στα γερμανικά κόμματα. Οι νυν (σοσιαλδημοκράτες) και όλοι οι δυνητικοί σύμμαχοι της γερμανικής χριστιανοδημοκρατίας (Πράσινοι και Φιλελεύθεροι), όπως και η «Αριστερά» έχουν ταχθεί υπέρ των ελληνικών θέσεων. Το ίδιο ισχύει για την πλειονότητα των ευρωβουλευτών. Το ΥΠΕΞ όφειλε να έχει καλέσει αντιπροσωπείες τους στην Ελλάδα, έστω και ηλεκτρονικά, καθώς και δημοσιογράφους του διπλωματικού ρεπορτάζ. Να είχε καταστρώσει ένα σχέδιο με σαφές πρόγραμμα. Το τρίτο μου, λοιπόν, συμπέρασμα, είναι ότι η διπλωματία θέλει δουλειά, σχέδιο και συνέπεια, και όχι δημόσιες σχέσεις εντός Ελλάδας προς εσωκομματική χρήση.

Τα αρνητικά αποτελέσµατα
Η κυβέρνηση με την αδράνειά της και με τη συνθηκολόγηση στις γερμανικές επιλογές, οδήγησε την Ελλάδα στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής σε ήττα. Για άλλη μια φορά δεν υπήρξαν μέτρα συνετισμού της Τουρκίας. Εγκαταλείφθηκαν θετικές θέσεις από προηγούμενες συνόδους που αφορούσαν τους όρους διαλόγου και το πλαίσιο διαπραγμάτευσης με την Τουρκία, ενώ ενισχύθηκαν τα καλοπιάσματα και οι θετικές προτάσεις προς αυτήν.

Με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χαιρετίστηκε η απόσυρση του Oruc Reis, χωρίς καμία καταδίκη των συνεχών παράνομων δραστηριοτήτων του (παράγραφος 30). Ανάγεται η σχέση ΕΕ – Τουρκίας σε στρατηγική σχέση «συμφέρουσα» την ίδια την ΕΕ (παρ. 31). Αντί να «επιβεβαίωνε» ως θα ήταν σωστό, τα συμπεράσματα του προηγούμενου Συμβουλίου, τα υποβιβάζει σε «υπενθύμιση», ενώ αρνείται να επιβάλλει κυρώσεις και τις αναβάλλει για το μέλλον (παρ. 32). Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ναι μεν καταδικάζει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας στην Κύπρο και την κυπριακή ΑΟΖ, όχι, όμως, αντίστοιχες ενέργειες της Τουρκίας στον ελλαδικό χώρο (παρ. 33). Τέλος στηρίζει την πρόταση για «πολυμερή διάσκεψη στην Ανατολική Ευρώπη» χωρίς η ελληνική διπλωματία να διασφαλίσει, ως όφειλε, όρους και προϋποθέσεις, όπως τη μη συμμετοχή των «εκπροσώπων» του κατοχικού καθεστώτος στη Βόρεια Κύπρο (παρ. 34).

Κάποιοι αρμενίζουν στραβά το ελληνικό καράβι.

Ο Νίκος Κοτζιάς είναι ομότιμος καθηγητής διεθνών σχέσεων και εξωτερικής πολιτικής, μέλος της κίνησης «Πράττω», συγγραφέας και πρώην υπουργός Εξωτερικών