Βιβλιοκριτικές και «βιβλιοκριτικές»

Πριν από μερικές ημέρες, συντηρητικών αρχών εφημερίδα έκανε θέμα μια βιβλιοκριτική: αναφερόμενη στον πρώτο τόμο της ογκωδέστατης μελέτης του καθηγητή Χρυσάφη Ιορδάνογλου «Η ελληνική οικονομία μετά το 1950», που μόλις κυκλοφόρησε από το Κέντρο Πολιτισμού, Ερευνας και Τεκμηρίωσης της Τραπέζης της Ελλάδος, η καλή εφημερίδα ψέγει τον Ιορδάνογλου, και δι’ αυτού την Τράπεζα και τον διοικητή της, Γιάννη Στουρνάρα. Γιατί; Διότι υποτίθεται ότι, μέσω του βιβλίου, η Τράπεζα αποδίδει «προσεκτικό έπαινο» στα οικονομικά της δικτατορίας.

Μήπως ο Ιορδάνογλου και ο Στουρνάρας είναι χουντικοί – τώρα που έχουμε μάθει ότι «η χούντα δεν τελείωσε το ’73»; Καταλαβαίνω ότι ο Στουρνάρας παραμένει κόκκινο πανί για όσους επιδίωξαν να χτίσουν καριέρες πάνω στη χρεοκοπία κι όσοι ξέρουν τον Ιορδάνογλου εκτιμούν την επιστημονική του συγκρότηση και το πάθος του για τις εργασίες με τις οποίες καταγίνεται. Αλλά πρέπει να είναι αφελής όποιος βρήκε να χτυπήσει τα συγκεκριμένα αυτά πρόσωπα, με τόση προχειρότητα, ως χουντικούς.

Αν ο προκατειλημμένος βιβλιοκριτικός εκ του προχείρου διάβαζε προσεκτικά, χωρίς συκοφαντική πρόθεση, θα έβλεπε ότι ο Ιορδάνογλου κάθε άλλο παρά επαινεί τη χούντα. Η παρατεταμένη και υπέρμετρη πιστωτική επέκταση και οι δύο de facto υποτιμήσεις της δραχμής (1971 και 1973) δεν ήταν επιμέρους σφάλματα, λέει ο συγγραφέας. Το αντίθετο. Συσσώρευσαν πληθωριστική έξαρση και άφησαν τη χώρα ευάλωτη στην – πράγματι – απρόσμενη πετρελαϊκή κρίση του 1973. Η χούντα τα έκανε θάλασσα και στον οικιστικό τομέα. Το 1967, λέει ο Ιορδάνογλου, η έμφαση στον τομέα αυτόν ήταν αναγκαία για λόγους αντικυκλικής πολιτικής. Μετά το 1967, η συνέχιση της έμφασης στον οικιστικό τομέα και η δραστική χαλάρωση των πιστωτικών ορίων στα στεγαστικά δάνεια οδήγησε σε άνοδο των τιμών και του κόστους παραγωγής των ακινήτων, γεγονός που επηρέασε όλη την οικονομία. Βασική θέση του είναι ότι το άγχος των συνταγματαρχών για λαϊκή ανοχή οδήγησε την οικονομία σε μη διατηρήσιμο boom. Η δικτατορία είχε μέρος της ευθύνης για την ανακοπή του αναπτυξιακού κύκλου της περιόδου 1953-73. Και ουσιαστικά κατέστρεψε τον πολιτισμό και την εκπαίδευση, προσθέτει. Αλλά πρέπει κάποιος να διαβάσει καλά ένα επιστημονικό βιβλίο πριν αποφασίσει πρόχειρα ότι ο συγγραφέας του είναι χουντικός.

Επιμένω: πρόχειρα. Διότι η αφοσίωσή μας στην κοινοβουλευτική δημοκρατία δεν είναι τόσο αβαθής ώστε να εξαγοράζεται, ακόμη κι αν μπορούσε να καταδειχτεί (που δεν μπορεί) ότι η δικτατορία πρόσθεσε 1 ή 2 μονάδες στο ΑΕΠ.

Το εν λόγω κείμενο αναπαρήχθη σε ακροδεξιά έντυπα αλλά και, με ένα επικριτικότατο σημείωμα, από το σάιτ του επαναστάτη ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, Στέλιου Κούλογλου. Κανείς απ’ όσους έγραψαν ή υιοθέτησαν την άστοχη κριτική δεν σκέφτηκε να ρωτήσει ποιος στην ευχή είναι αυτός ο Ιορδάνογλου – που τα τελευταία χρόνια, ως την αφυπηρέτησή του, ήταν στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Αν ρωτούσαν θα μάθαιναν κάτι απλό: ότι ως μέλος του Ρήγα Φεραίου, ο Ιορδάνογλου φυλακίστηκε τρεις φορές στη διάρκεια της χούντας. Κι αν ρωτούσαν και τους πολύ κοντινούς φίλους του, θα μάθαιναν ότι από τα βασανιστήρια είχε υποστεί τέσσερα κατάγματα – οι συνέπειες των οποίων τον συνοδεύουν έκτοτε σε όλη τη ζωή του.

Το βέβαιο είναι ότι δεν έχει νόημα σήμερα, 46 χρόνια μετά την πτώση της χούντας, να συνεχίζει κανείς την αντιδικτατορική δράση του. Η μη επιλεκτική αντιμετώπιση της αλήθειας είναι ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος μιας νηφάλιας δημοκρατικής κοινωνίας.

Αναζητώντας αποδιοπομπαίους τράγους
Η επίθεση στον Χρυσάφη Ιορδάνογλου και τον Γιάννη Στουρνάρα, που περιέγραψα παραπάνω, δείχνει ότι διαρκώς αναζητούνται αποδιοπομπαίοι τράγοι. Ξανασυνέβη πρόσφατα.
Τα χρόνια της μεγάλης κρίσης μετά το 2010, ένα μέρος του πολιτικού και του μιντιακού συστήματος διακίνησε τερατώδη μυθεύματα ως πραγματικότητες, δίνοντας «επιχειρήματα» στις δυνάμεις του αντισυστημισμού, ακροδεξιές, δεξιές, αριστερές και ακροαριστερές. Ο ΣΥΡΙΖΑ και οι ΑΝΕΛ, η ριζοσπαστική Αριστερά μαζί με τη λαϊκιστική Ακροδεξιά που συγκυβέρνησαν με σύμπνοια, προσωποποίησαν το αντισυστημικό τους ρεπερτόριο, ή δανείστηκαν την προσωποποίησή του από άλλες δυνάμεις, όπως η ΝΔ της περιόδου 2001 – 2009. Κάπως έτσι φτιάχτηκαν αποδιοπομπαίοι τράγοι που περιφέρονταν ως ένοχοι για τη χρεοκοπία – από τον Ανδρέα Γεωργίου της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής που δικαζόταν σε συνέχειες παρά τις αθωωτικές αποφάσεις επειδή παρουσίασε την ακριβή στατιστική εικόνα της ελληνικής οικονομίας μέχρι τους δέκα κορυφαίους πολιτικούς που ενεπλάκησαν στην υπόθεση Νοvartis, δήθεν ως ένοχοι δωροληψίας.
Οι δεξιές και αριστερές αυτές δυνάμεις επένδυσαν πολλά στην κρίση του κορωνοϊού, ενώ πιστεύουν ότι τους δίνεται πάντα η δυνατότητα μιας ρεβάνς και στο πεδίο της οικονομίας.