Σκληρές ή «χειρουργικές» κυρώσεις δεν μπορούν να υιοθετηθούν

Η Ελλάδα κατάφερε να καταστήσει τις διαφορές της με την Τουρκία και κυρίως την επιθετική συμπεριφορά της γείτονος μέρος της ευρωτουρκικής ατζέντας. Στην ουσία, ο διάλογος ΕΕ – Τουρκίας βρίσκεται στον πάγο εδώ και καιρό, πρωτίστως λόγω της συνεχούς απόκλισης της Αγκυρας από το κράτος δικαίου, τη διάκριση των εξουσιών, την ελευθερία της έκφρασης, κ.λπ. (με τον Ερντογάν να επιχειρεί να διορθώσει αυτή την εικόνα με την όψιμη ανακοίνωση σειράς μεταρρυθμίσεων), αλλά το ξεπάγωμά τους περνάει μέσα (και) από τη στάση της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας. Μάλιστα, ως προς τα προενταξιακά κονδύλια, πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε τη δραστική μείωσή τους και τη διοχέτευση σε ΜΚΟ που σχετίζονται με θέματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου. Μεταξύ 2014 και 2018, η Αγκυρα έλαβε 3,6 δισ. ευρώ, το 2019 και 2020 από 160 εκατ. και το 2021 το ίδιο ποσό αλλά μόνο προς ΜΚΟ.

Το σημαντικότερο βέβαια για την Τουρκία είναι η επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ενωσης και τα κονδύλια του προσφυγομεταναστευτικού, όπως με έτσι και αλλιώς μικρότερες πιθανότητες και η απελευθέρωση θεωρήσεων βίζας. Προφανώς, δεν μπορεί να προκύψει πρόοδος σε κανένα από τα τρία αυτά θέματα, ωστόσο, ο χρόνος πλέον πιέζει την τουρκική ηγεσία, υπό το πρίσμα της κλονιζόμενης οικονομίας. Αρα, θα χρειαστεί να αναδιπλωθεί με έμπρακτο τρόπο και έναντι της Ελλάδας -ασφαλώς δεν αρκούν οι μεταρρυθμίσεις, που μπορεί να είναι και προσχηματικές ή η απελευθέρωση εμβληματικών προσωπικοτήτων. Αυτή η κατάσταση, εφόσον διατηρηθεί, συνιστά επιτυχία, στον βαθμό που κάθε φορά που η Τουρκία θα προβαίνει σε ενέργειες σε βάρος μας, θα απομακρύνεται το ενδεχόμενο αποκατάστασης των σχέσεων με την ΕΕ σε τομείς ενδιαφερόντων της. Σημειώνεται, πάντως, ότι δυστυχώς δεν ισχύει το ίδιο για την Κύπρο, όπου οι Ευρωπαίοι έχουν συμβιβαστεί εδώ και χρόνια, με αποτέλεσμα, δίνοντας ένα «τυράκι» άτονων κυρώσεων στη Λευκωσία, να αποδέχονται εν τοις πράγμασι την τουρκική παραβατικότητα.

Εντούτοις, η Αθήνα εγκλωβίστηκε τους τελευταίους μήνες στις κυρώσεις έναντι της Αγκυρας, γνωρίζοντας εξαρχής τις σοβαρές δυσκολίες και το ατελέσφορο της κατάστασης. Οι κυρώσεις, στη μορφή που θα πάρουν, δεν θα δεσμεύουν την Τουρκία σε ένα πλαίσιο επιθυμητής συμπεριφοράς και κυρίως δεν μπορούν εκ των πραγμάτων να έχουν διάρκεια. Σκληρές ή «χειρουργικές» κυρώσεις δεν μπορούν να υιοθετηθούν λόγω πολλαπλών και ειδικών συμφερόντων σειράς ευρωπαϊκών κρατών αλλά και της σημασίας που αποδίδουν στην Τουρκία. Ηπιες κυρώσεις δεν θα έχουν κανένα αποτέλεσμα, εκθέτοντας την αναξιοπιστία της ΕΕ προς ικανοποίηση της τουρκικής ηγεσίας. Εν γνώσει της, λοιπόν, η τελευταία «έπαιξε» κάποια από τα χαρτιά της (σεισμικές έρευνες πέριξ του Καστελλορίζου, άνοιγμα Βαρωσίων, εμπλοκή σε Λιβύη και Ναγκόρνο Καραμπάχ), αξιοποιώντας τον χρόνο που της δόθηκε, θέτοντας σε δοκιμασία την ευρωπαϊκή αποφασιστικότητα, ενώ αυτή κέρδιζε πόντους στη διπλωματική σκακιέρα. Αυτό επιχειρεί να εξαργυρώσει σήμερα, απαιτώντας από τους Ευρωπαίους να δουν τη μεγάλη εικόνα και τη στρατηγική αξία της Αγκυρας, προσπερνώντας τις μεθόδους που χρησιμοποιεί και την πρόκληση που συνιστά για τα συμφέροντά τους. Ετσι, αντί ενός οιονεί μορατόριουμ μέσω κλιμακούμενων μέτρων, θέλει να της αναγνωριστεί το δικαίωμα να παρεμβαίνει κατά το δοκούν στον ευρύτερο περίγυρό της. Αυτό θα μπορούσε να προληφθεί (μόνο;) μέσα από ένα νέο – προσαρμοσμένο στα σημερινά δεδομένα – οδικό χάρτη τύπου Ελσίνκι.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ