Aσφαιρα πυρά από τον Πομπέο

Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του στο ΝΑΤΟ (μέσω τηλεδιάσκεψης), ο υπουργός Eξωτερικών των ΗΠΑ, Πομπέο, επιτέθηκε με σφοδρότητα στην Τουρκία, χωρίς ωστόσο πρακτικό αντίκρισμα. Τι κρύβεται όμως πίσω από την παρέμβασή του;

Κατ’ αρχάς, επιβεβαιώνεται η έντονη ενόχληση της Ουάσιγκτον για τις ενέργειες της Aγκυρας σε περιοχές από τις οποίες μπορεί μεν οι ΗΠΑ να απέχουν τα τελευταία χρόνια αλλά δεν έχουν χάσει το ενδιαφέρον τους και η Τουρκία τούς βάζει εμπόδια. Οπωσδήποτε, για το αμερικανικό κατεστημένο είναι βαθιά προβληματική η προσέγγιση Αγκυρας – Μόσχας, η οποία δυσχεραίνει περαιτέρω τις προσπάθειες της Ουάσιγκτον για προώθηση των συμφερόντων της. Από εκεί και πέρα, και αφού σημειωθεί ότι η «έκρηξη» Πομπέο ήρθε λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία του ιρανού πυρηνικού επιστήμονα αλλά και τις αμφιλεγόμενες προσπάθειες της Τουρκίας να προσεγγίσει το Ισραήλ, πιθανότατα υπάρχει και κάτι ακόμα που μας διαφεύγει, ενδεχομένως σχετιζόμενο με το ριζοσπαστικό Ισλάμ. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι δύο φορές τους τελευταίους μήνες ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας σε επισκέψεις του στην περιοχή, τη μεν πρώτη δεν πήγε καν στην Τουρκία, τη δε δεύτερη επισκέφθηκε μόνο τον Οικουμενικό Πατριάρχη, αναδεικνύοντας το ζήτημα των θρησκευτικών και μειονοτικών ελευθεριών.

Σε μια πιο «τραβηγμένη» εκδοχή, η τοποθέτηση Πομπέο θα μπορούσε να υποδηλώνει μια προσπάθεια κύκλων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ να προκαταλάβουν την επόμενη ηγεσία ή έστω να φτιάξουν ένα πλαίσιο πολιτικής έναντι της Τουρκίας. Και μάλιστα, σε μια σκόπιμη δημιουργία ενός αντιτουρκικού μετώπου, προϊόν μιας οιονεί προσυνεννόησης ώστε να δοθεί η σκυτάλη στον διάδοχό του. Δεν αποκλείεται να υπάρχει και ένας υπόγειος ανταγωνισμός ως προς το ποια είναι η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση της αναξιόπιστης Αγκυρας. Αλλά δεδομένου ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι αποδιοργανωμένο (το θέτω κομψά) στα χρόνια του Τραμπ καθώς και πως ο τελευταίος θα μπλόκαρε τυχόν πρωτοβουλία που θα στρεφόταν σε βάρος της Αγκυρας, η κινητικότητα Πομπέο έχει έντονα προσωπικό χαρακτήρα. Ασφαλώς, η προσέγγιση της ελληνοαμερικανικής κοινότητας ενώ αναμένεται να κατέλθει ως υποψήφιος γερουσιαστής, ίσως με το βλέμμα στις προεδρικές εκλογές του 2024, είναι ένας από τους λόγους που εξηγούν τη συμπεριφορά του.

Σε κάθε περίπτωση, από τη στιγμή που η κυβέρνηση Τραμπ απέρχεται, ας εκλάβουμε τη στάση Πομπέο ως μια παραδοχή της αποτυχίας των ΗΠΑ να ελέγξουν την Τουρκία και ως μια όψιμη αναγνώριση της ζημιάς που προκάλεσε στα συμφέροντά τους η αποφασιστικότητα της Αγκυρας να καλύψει το διαπεριφερειακό κενό εξουσίας που άφησε η Ουάσιγκτον. Η τουρκική ηγεσία πάντως έχει ήδη ρίξει δίχτυα προς το σύστημα Μπάιντεν, αναζητώντας μία ακόμα ευκαιρία στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Αραγε, θα προσμετρηθεί η προβληματική διαγωγή της των τελευταίων ετών ή θα πάμε σε ένα restart με όρους;

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ