NON PAPER

Θεατές με παντόφλες  

Την περασμένη Κυριακή παρακολούθησα τη διαδικτυακή απονομή των θεατρικών βραβείων κοινού. Φορώντας το μπουρνούζι του μπάνιου και ενώ στέγνωνα τα μαλλιά μου – με το πιστολάκι στη χαμηλή σκάλα για να μπορώ συγχρόνως να ακούω τα της τελετής. Την προηγούμενη έβλεπα σε live streaming μια αγαπημένη παράσταση που επειδή την είχα δει και στο θέατρο συγχρόνως μαγείρευα – δεν θα χανόταν ο κόσμος αν έχανα και δυο ατάκες. Την προπροηγούμενη όμως είχαμε πρεμιέρα. Καινούργια παράσταση, εξαιρετική, που απόλαυσα από τον καναπέ, τυλιγμένη σε κουβέρτα, με φόρμα και ξεχειλωμένες κάλτσες. Ωραία ήταν. Υποκατάστατα εν καιρώ καραντίνας. Που δεν αντικαθιστούν όμως τη θεατρική πράξη. Οχι ως καλλιτεχνική δημιουργία αλλά ως επικοινωνιακό γεγονός. Το οποίο είναι, ούτως ή άλλως, το θέατρο.

Πρόκειται για μια τελετή κοινωνικού χαρακτήρα, απόλυτα συνυφασμένη με τον αστικό τρόπο ζωής. Θυμάμαι από τα βάθη των χρόνων τη μητέρα μου να προγραμματίζει, από την παραμονή, τι θα έβαζε τη μέρα που θα πήγαινε σε μια παράσταση, να ταιριάζει το φόρεμα με τα παπούτσια, την τσάντα και το μαντό. Βέβαια, άλλες εποχές. Σήμερα δεν υπάρχουν πια μαντό. Υπάρχει όμως το θέατρο. Οπως υπήρχε πάντα. Ως μια ευκαιρία, αιτία και αφορμή συγχρόνως για συνάντηση, συνάθροιση, συμμετοχή και πολλά άλλα που το πρώτο συνθετικό τους είναι αυτό το άτιμο (με τη χαϊδευτική έννοια) το «συν». Το «μαζί». Και αυτό του δίνει και την ψυχοθεραπευτική διάσταση. Καθόλου τυχαία, τα αρχαία θέατρα ήταν χτισμένα κοντά σε ασκληπιεία, χώρους λατρείας του Ασκληπιού, θεραπείας και διδασκαλίας της ιατρικής.

Η ουσιαστική αδυναμία της διαδικτυακής δύναμης

Το θέατρο λοιπόν είναι μια αστική, διαδραστική τελετουργία. Μία συνθήκη ανταλλαγής. Αυτό ακριβώς απολαμβάνουμε και εμείς που το βλέπουμε και οι καλλιτέχνες που το δημιουργούν. Στην πλειονότητά τους οι ηθοποιοί παραδέχονται ότι το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται και από το κοινό. «Σήμερα είχαμε μια καλή ή μια κακή παράσταση» στην πραγματικότητα σημαίνει, στις περισσότερες περιπτώσεις τουλάχιστον, ότι σήμερα είχαμε ένα καλό ή κακό, αντίστοιχα, κοινό.

Και εδώ συμβαίνει το εξής παράδοξο. Πρακτικά, ο διαδικτυακός θεατής έχει την απόλυτη δύναμη, αυτή που του δίνει το πάτημα ενός κουμπιού. Δεν του αρέσει κάτι που παρακολουθεί; Πατάει το off και το ακυρώνει, το αφανίζει. Σαν να μην υπήρξε ποτέ. Συγχρόνως όμως αυτή η δύναμη τον κάνει και απολύτως αδύναμο, απολύτως απαθή ως προς τη συμμετοχή και την επίδραση που έχει σε μια καλλιτεχνική παράσταση. Δεν πα’ να καγχάζει ή να χειροκροτεί ενθουσιασμένος για μια ατάκα; Να συγκινείται ή να ξεκαρδίζεται; Τίποτα δεν μπορεί να διαπεράσει την οθόνη, να διασπαρθεί στον πραγματικό χρόνο, να φτάσει ως τους ηθοποιούς. Είναι σαν τις διαδικτυακές προσωπικές σχέσεις. Αυτές που σου παρέχουν την ψευδαίσθηση μιας παντοδυναμίας, συγχρόνως όμως πιστοποιούν την ουσιαστική αδυναμία σου ως προς την επίτευξη του πραγματικού. Αυτά όμως ισχύουν σε εποχές κανονικότητας. Προς το παρόν, έχουμε απόλυτη ανάγκη αυτά τα θεατρικά live streaming ώστε να διατηρήσουμε τη σχέση μας με το θέατρο. Αν και έχω την εντύπωση ότι είναι κάτι σαν το ποδήλατο. Δεν ξεχνιέται. Και όταν, με το καλό, ξαναμπούμε στις αίθουσες θα είναι σαν να μη λείψαμε ούτε μήνα.

Περί ευπρεπισμού

Μια από τις ωραιότερες εκθέσεις ζωγραφικής που έχω δει τα τελευταία χρόνια είναι τα «Στοιχειώδη» του Χρήστου Μποκόρου. Οχι μόνο για το εικαστικό της ενδιαφέρον αλλά και για τις φαινομενικά καθημερινές αλλά ουσιαστικά πολύτιμες αξίες στις οποίες παραπέμπει με τα έργα του ο καλλιτέχνης. Ο οποίος γράφει στον κατάλογο της έκθεσης: «Πάνω σε σανίδια από ορεινές γέφυρες, ζωγραφίζω κοπιώντες και πεφορτισμένους και τα ελάχιστα απαραίτητα της ζωής: λίγο φαΐ, νερό να ευπρεπιστούμε, ένα κατάλυμα και μια πόρτα ανοιχτή.  Ο ευπρεπισμός λοιπόν είναι από τα «στοιχειώδη». Ε, τι να κάνουμε τώρα που στις μέρες μας, για τις γυναίκες τουλάχιστον, είναι συνδεδεμένος και με τα κομμωτήρια;