Περί προσφυγής στη Χάγη

Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έχει πλούσια νομολογία στην εφαρμογή του άρθρου 121 του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, το οποίο ορίζει ρητώς ότι και οι νήσοι έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Ομως το Δικαστήριο, αρκετές φορές, έχει προβεί στην ερμηνεία της, επικαλούμενο ότι συντρέχουν «ειδικές περιστάσεις» ή «ιδιαίτερα, κατά περίπτωση, χαρακτηριστικά». Με αυτό το πνεύμα έχει, επανειλημμένως, αποφασίσει ερμηνεύοντας κατά περίπτωση τη διάταξη σε παρόμοιες με το θέμα των νήσων του Αιγαίου υποθέσεις, άλλοτε μεν ότι οι συγκεκριμένες νήσοι έχουν «μισή επήρεια» (half effect), δηλαδή όχι πλήρες δικαίωμα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ή καθόλου «επήρεια», αλλά μόνο χωρικά ύδατα 12 μιλίων, άλλοτε δε, σε περίπτωση όπως αυτή μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας (αντικείμενα κράτη), εφαρμόζει την αρχή της «μέσης γραμμής», τροποποιώντας την κατά τρόπο που να επιτευχθεί ένα «δίκαιο αποτέλεσμα».

Σε περιπτώσεις που ένα νησί βρίσκεται μπρος σε έναν τεράστιο ηπειρωτικό χώρο άλλου κράτους (όπως τα ελληνικά νησιά μπρος στην ηπειρωτική Τουρκία) δεν δίνει «πλήρη επήρεια» στο νησί, εφαρμόζοντας την αρχή της «ίσης απόστασης ειδικών περιστάσεων» αντί την αρχή «ίσης απόστασης», όπως ζητεί η Ελλάδα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η διαφορά μεταξύ Ουκρανίας και Ρουμανίας για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ της νήσου Sepernt, που ανήκει στην Ουκρανία, αλλά βρίσκεται απέναντι στις ακτές της Ρουμανίας.

Το δικαστήριο έκρινε με την απόφασή του της 3/2/2009 ότι ναι μεν πρέπει να ληφθεί υπόψη η μέση γραμμή μεταξύ των δύο χωρών, πλην όμως δεν αναγνώρισε στο νησί υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αλλά μόνο χωρικά ύδατα 12 μιλίων!

Με την απόφασή του της 14/3/2012 μεταξύ Μπανγκλαντές και της Μιανμάρ, όπου το νησί Saint Martin του Μπανγκλαντές βρίσκεται στον κόλπο της Βεγγάλης και απέναντι στις ακτές της Μιανμάρ, το Δικαστήριο θεώρησε ότι το νησί αυτό, εκτάσεως 8 τ.χλμ. και πληθυσμού 7.000, δεν δικαιούται υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αλλά μόνο χωρικά ύδατα 12 μιλίων! Για σύγκριση, το Καστελόριζο έχει έκταση 9,1 τ.χλμ. και 492 κατοίκους, απέχει δε από τις ακτές της Τουρκίας 1,25 μίλια. Αν δεν αναγνωριστεί σε αυτό «πλήρη επήρεια», τότε η Ελλάδα χάνει την ένωση των ΑΟΖ με  Κύπρο – Αίγυπτο – Ισραήλ. Ισως γι’ αυτό η Τουρκία επιμένει να το απομονώνει. Μήπως η τελευταία συμφωνία με την Αίγυπτο, που αφήνει απέξω το Καστελόριζο, σημαίνει κάτι; Τέλος, με την απόφασή του της 19/11/2012 μεταξύ Νικαράγουας – Κολομβίας επιβεβαίωσε κατηγορηματικά ότι τα νησιά έχουν, καταρχήν, ίσα δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες με τα ηπειρωτικά εδάφη. «Καταρχήν» όμως. Προσφάτως (12/7/2016) το Δικαστήριο έκρινε, επί διενέξεως μεταξύ Κίνας και Φιλιππίνων, ότι: κάθε νησί έχει αυτοτελές δικαίωμα σε χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αρκεί «να κατοικείται διαρκώς και μονίμως από ανθρώπους, με δική του οικονομική ζωή» και δικαίωσε τις Φιλιππίνες που βρίσκονται απέναντι στην ακτογραμμή της Κίνας.

Την Ελλάδα πρέπει να απασχολήσει το ερώτημα: Το Δικαστήριο θα έχει εμπρός του μια μεγάλη ακτογραμμή της Τουρκίας και απέναντί της πολλά ελληνικά νησιά σε απόσταση, π.χ., 1,25 ν.μ. (Καστελόριζο), 1,5 ν.μ. (Σάμος), 8 ν.μ. (Λέσβος), ενώ αυτά απέχουν από την ηπειρωτική Ελλάδα από 328, 159 και 155 ν.μ. περίπου αντιστοίχως. Αν το Δικαστήριο αναγνωρίσει στα ελληνικά νησιά (έστω στα μεγαλύτερα) «πλήρη επήρεια», τότε η Τουρκία δεν θα έχει ΑΟΖ, ούτε υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο, αλλά μόνο χωρικά ύδατα. Υστερα από αυτά ενδείκνυται η προσφυγή στη Χάγη, όταν μάλιστα οι τέσσερις μεγάλες χώρες του κόσμου τούτου (τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, ΗΠΑ, Ρωσία, Αγγλία, Γερμανία) έχουν καταδείξει ότι τις συγκινεί ιδιαίτερα η γεωπολιτική θέση και η μεγάλη αγορά της Τουρκίας;

Ο Λουκάς Λυμπερόπουλος είναι επίτιμος
αρεοπαγίτης, ΔΝ.