Η άλλη Τουρκία

Η ελληνική κοινή γνώμη περιμένει πολλά από την επόμενη Σύνοδο Κορυφής της Ευρώπης για την Τουρκία. Αλλά τι σημαίνει πολλά; Αρκετοί θα ήθελαν να επιβληθούν φοβερές κυρώσεις, μπορεί και να φαντασιώνονται την επιβολή ενός είδους οικονομικής ασφυξίας, που θα αναγκάσει τον Ερντογάν να τρομάξει και να αποσυρθεί από την Ανατολική Μεσόγειο, να στείλει το «Ορούτς Ρέις» σε κάποιο λιμάνι και να αναστείλει τις διάφορες NAVTEX που ενοχλούν την Ελλάδα.

Χθες, η καγκελάριος της Γερμανίας Ανγκελα Μέρκελ προϊδέασε για το κλίμα που θα κυριαρχήσει στη Σύνοδο, ένα κλίμα αποδοκιμασίας στις κινήσεις της Τουρκίας που μπορούν να λειτουργήσουν αποσταθεροποιητικά για την Ελλάδα και ειδικότερα τα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης. Με προσεκτικές διατυπώσεις μεν, πλην όμως επικριτική για την Τουρκία του Ερντογάν, η γερμανίδα καγκελάριος έκανε λόγο για προκλητική συμπεριφορά. Αναφέρθηκε αποδοκιμαστικά και στο Κυπριακό, συμπεριλαμβάνοντας και το θέμα της επανένωσης, που είναι ευτύχημα ότι για την Ευρώπη δεν είναι χαμένη προσπάθεια, όπως δυστυχώς φαίνεται να είναι για το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού συστήματος στην Κύπρο.

Ωστόσο, αν προσέξει κανείς τις διατυπώσεις της Μέρκελ, θα δει ότι, παρά την αποδοκιμασία της στον Ερντογάν, δεν επιδιώκει μια στρατηγική ρήξης της Ευρώπης με την Τουρκία. Γνωρίζει πολύ καλά ότι «η Τουρκία είναι η χώρα που έχει δεχτεί μάλλον τους περισσότερους πρόσφυγες παγκοσμίως, λόγω της διένεξης στη Συρία». Τρία εκατομμύρια Σύροι κι άλλο ένα εκατομμύριο από άλλες χώρες δεν είναι μικρός αριθμός – και πάντως είναι αρκετός για να αναστατώνει την Ευρώπη, σε περίπτωση που για κάποιους λόγους απειληθούν οι σημερινές ισορροπίες.

Είναι ένας μόνο από τους λόγους που όσοι αναμένουν εξοντωτικές κυρώσεις δεν θα τις δουν. Κατά τα άλλα, διάφορες χώρες έχουν κι άλλους λόγους να μην ευνοούν στρατηγικές ρήξης. Η Γερμανία, π.χ., έχει περισσότερους από 4 εκατομμύρια Τούρκους στην επικράτειά της, περισσότερες από 7.500 γερμανικών συμφερόντων επιχειρήσεις στην Τουρκία, ενώ εισάγει προϊόντα αξίας 16,6 δισ. και οι εξαγωγές της αγγίζουν τα 20 δισ. ευρώ. Αλλά και η Ελλάδα δεν θα αισθάνεται ήσυχη αν οι κυρώσεις στην Τουρκία είναι εξοντωτικές: μια χώρα σε κρίση που δεν μπορεί να προσβλέπει στην Ευρώπη είναι μόνιμη απειλή. Πιο συμφέρουσα για την Ελλάδα είναι η διαρκής απειλή κυρώσεων, ο έλεγχος δηλαδή και η πίεση της Ευρώπης, παρά οποιασδήποτε μορφής ρήξη.

Δηλαδή, να ανεχτούμε ως χώρα τους τσαμπουκάδες του Ερντογάν, αλλά και τον δρόμο που έχει πάρει η Τουρκία του, που, όπως επισημαίνει και η Μέρκελ, είναι προβληματικός για τις αξίες και τις πεποιθήσεις μας; Σε έναν βαθμό, μια τέτοια ανοχή την οφείλουμε στους πολίτες της γειτονικής χώρας που αυτή τη στιγμή υφίστανται το βάρος του αυταρχισμού του τουρκικού κράτους, στους δημοσιογράφους, στους συγγραφείς, στους δικαστές, στους ελεύθερους πολίτες που διώκονται από το καθεστώς. Την οφείλουμε όμως και, τουλάχιστον, στον μισό πληθυσμό της Τουρκίας που προσβλέπει μόνο στη Δύση. Σε πολίτες που σκέφτονται σαν Δυτικοί και προσδοκούν τις ελευθερίες των δυτικών δημοκρατιών. Η δύναμη των πολιτών αυτών είναι υπολογίσιμη και χρειάζονται στήριξη για να αντιστρατευτούν το σημερινό καθεστώς – την άνοδο του Ισλάμ, τα νταραβέρια με τους εθνικιστές, τον αυταρχισμό, τη διαφθορά.

Αυτή η άλλη Τουρκία πρέπει να μείνει στο πολιτικό παιχνίδι στη γειτονική χώρα. Και θα μείνει μόνο αν μείνει ανοιχτό το παράθυρο στην Ευρώπη.