Κύπρος όπως… Αρης!

Τι κοινό μπορεί να έχει ένα νησί της Ανατολικής Μεσογείου με τον… πλανήτη Αρη; Οι ειδικοί του Διαστήματος απαντούν «πολλά». Και μας εκπλήσσουν: η ομοιότητα των εδαφών μιας μεγάλης περιοχής της Κύπρου με τα πετρώματα του Κόκκινου Πλανήτη έχει θέσει το νησί στο επίκεντρο του παγκόσμιου επιστημονικού ενδιαφέροντος, ενώ παράλληλα αναβιώνει στιγμές από το συναρπαστικό ταξίδι της δημιουργίας του κόσμου.

Μια διεθνής επιστημονική ομάδα, με τη συμμετοχή του Κυπριακού Οργανισμού Εξερεύνησης Διαστήματος, μετέβη πριν από λίγες ημέρες στο νησί, ανέβηκε στο όρος Τρόοδος και ετοιμάζεται να ξεκινήσει μετρήσεις που θα φέρουν τον άνθρωπο πιο κοντά στο ανεξερεύνητο Σύμπαν. Η οροσειρά Τρόοδος, η μεγαλύτερη της Κύπρου, που εκτείνεται σε ύψος 1.952 μέτρων, κρίθηκε ως το ιδανικό μέρος για να δοκιμαστεί ο τεχνολογικός εξοπλισμός που θα χρησιμοποιηθεί σε επόμενη διαστημική αποστολή στον Αρη, κατά τη διάρκεια της οποίας θα μετρηθεί για πρώτη φορά εκτενώς η ηλικία των πετρωμάτων του και θα διερευνηθούν οι δυνατότητες μιας ανθρώπινης επίσκεψης στον πιο μυστηριώδη πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος.

Κι αν το Σύμπαν είναι πράγματι «ένα τεράστιο ταχυδακτυλουργικό κόλπο που οι επιστήμονες προσπαθούν να ερμηνεύσουν», όπως είπε ο Αϊνστάιν, το νησί της Αφροδίτης ίσως αποτελέσει το κλειδί που θα ξεκλειδώσει μερικά από τα άγνωστα μυστικά του.

ΜΟΝΑΔΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ. «Το όρος Τρόοδος δεν επελέγη τυχαία», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος Δανός, πρόεδρος του Κυπριακού Οργανισμού Εξερεύνησης Διαστήματος (CSEO). «Αποτελείται από πετρώματα που είναι μοναδικά στον πλανήτη, καθώς αναδύθηκε πριν από δεκάδες εκατομμύρια χρόνια από τον βυθό του αρχαίου ωκεανού της Τηθύος και συνιστά τη μοναδική τοποθεσία παγκοσμίως όπου μια μεσοωκεάνια ράχη αναδείχθηκε στην επιφάνεια της ξηράς. Στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται η Κύπρος συγκρούονταν με σφοδρότητα η αφρικανική με την ευρασιατική πλάκα. Το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης ήταν να ανυψωθεί ο ωκεάνιος πυθμένας και να αναδυθεί σταδιακά το βουνό μέσα από τη θάλασσα. Ετσι δημιουργήθηκε η Κύπρος και τα συγκεκριμένα πετρώματα έχει διαπιστωθεί ότι προσομοιάζουν γεωλογικά με τα πετρώματα του πλανήτη Αρη», συμπληρώνει.

Η ιδιαιτερότητα αυτή ελκύει γεωλόγους από κάθε γωνιά της γης που καταφθάνουν εδώ και χρόνια στην Κύπρο για να μελετήσουν τα εδάφη του Τροόδους. Αυτήν τη φορά το βουνό αποτέλεσε πηγή έλξης και για τους αστρονόμους.

«Γνωρίζουμε όλοι πως πριν από την πραγματοποίηση διαστημικών αποστολών γίνονται δοκιμές σε διάφορες τοποθεσίες της Γης, συνήθως σε απομακρυσμένες περιοχές εκτός Ευρώπης, οι οποίες θεωρούνται κατάλληλες για κάτι τέτοιο», λέει ο Δανός. «Αυτήν τη φορά, έπειτα από επίσημη εισήγησή μου και λαμβάνοντας υπόψη τη μοναδικότητα των πετρωμάτων της Κύπρου, αποφασίστηκε να έρθουν επιστήμονες ώστε να εξετάσουν την καταλληλότητα της περιοχής για τις δοκιμές της επόμενης αποστολής στον Αρη. Μια διεθνής ομάδα πλανητολόγων και γεωλόγων έφτασε στην Κύπρο, στο πλαίσιο ενός πρωτοπόρου επιστημονικού προγράμματος που υλοποιείται από το 2018 με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών φορέων από τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες και από την Αμερική», συνεχίζει ο πρόεδρος του CSEO.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η περιοχή πληροί τις προϋποθέσεις, κάτι το οποίο έχει, άλλωστε, πιστοποιήσει και η NASA με παλαιότερες μελέτες της. Πλέον εκκρεμεί μια συνεδρίαση με τη συμμετοχή όλων των εταίρων του προγράμματος για να αποφασιστεί το πότε θα μεταφερθεί στο όρος Τρόοδος ο εξοπλισμός που προορίζεται για τον Αρη ώστε να ξεκινήσουν οι δοκιμές.

ΔΟΚΙΜΕΣ ΤΟΝ ΜΑΡΤΙΟ. «Οι εξελίξεις φαίνονται πολύ θετικές», σημειώνει ο Γιώργος Δανός, ο οποίος ασχολείται με τον Κυπριακό Οργανισμό Εξερεύνησης του Διαστήματος από την πρώτη ημέρα ίδρυσης της υπηρεσίας το 2012. «Στόχος μας είναι να ξεκινήσουν οι δοκιμές τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, αλλά οι συνθήκες είναι ευμετάβλητες λόγω της πανδημίας. Σε κάθε περίπτωση, αν αυτή η προσπάθεια πάει καλά, θα δώσει μια σημαντική ώθηση σε πολλαπλούς σχεδιασμούς της Κύπρου για θέματα Διαστήματος. Είναι ενδεικτικό ότι η χώρα μας συμμετέχει σε μια “παγκόσμια συνεργασία για την επιστροφή στο φεγγάρι”, η οποία συνεδρίασε στην Κύπρο με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων στελεχών της NASA και της διευθύντριας του ΟΗΕ για το Διάστημα. Εκεί συζητήθηκαν πάρα πολλά θέματα παγκόσμιας συνεργασίας στα οποία βοηθά και ο Οργανισμός μας», προσθέτει. Η Κύπρος μετρά, άλλωστε, έναν ακόμη σπουδαίο σταθμό στη «σχέση» της με το Διάστημα: το 2018 η διεθνής επιστημονική κοινότητα αποφάσισε να εγκαταστήσει στο νησί ειδικό παρατηρητήριο για να μελετά από εκεί την ανώτερη ατμόσφαιρα του Αρη.

Το ορεινό σύμπλεγμα Τρόοδος διαθέτει, εκτός από επιστημονικό ενδιαφέρον, και τεράστιο ορυκτό πλούτο. Κοιτάσματα αμιάντου, χρωμίτη, χρυσού και αργύρου αποτελούν ένα μέρος του, ενώ η εκμετάλλευση του χαλκού από τα εδάφη του είχε καταστήσει την Κύπρο ένα από τα πρώτα και μεγαλύτερα κέντρα εκμετάλλευσης χαλκού στην αρχαιότητα. Ο χαλκός καθόρισε όχι μόνο την οικονομία αλλά και τον πολιτισμό της Κύπρου, ενώ έδωσε στο νησί και το όνομά του – από τη λατινική λέξη cuprum. «Η γεωλογία του όρους Τρόοδος με την εκμετάλλευση του χαλκού έφερε κοντά, μέσω του εμπορίου, τρεις ηπείρους, την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική, και βοήθησε στη συνεργασία των λαών», λέει ο Γιώργος Δανός και καταλήγει: «Σήμερα μας δίνεται για ακόμη μία φορά η ευκαιρία να ξαναέρθουν κοντά τα έθνη μέσω της Κύπρου και να μπορέσουν να συνεργαστούν ώστε να σχεδιάσουν τις επόμενες κινήσεις της ανθρωπότητας. Και αυτό μας κάνει ιδιαίτερα χαρούμενους».