Η βασίλισσα {LF}της πολιτικής μυθοπλασίας

Υπάρχει τα τελευταία χρόνια μια πολύ ισχυρή τάση τόσο στην κινηματογραφική όσο και στην τηλεοπτική μυθοπλασία για αναπαράσταση πολιτικών προσώπων και καταστάσεων. Οι φανταστικές ιστορίες αυτού του πολύμορφου «πολιτικού είδους» επιλέγουν συχνά πυκνά το μοτίβο των θεωριών συνωμοσίας για να αφηγηθούν τα σύγχρονα ζητήματα εξουσίας. Αντίθετα, οι ιστορίες που βασίζονται σε πραγματικά πρόσωπα της πρόσφατης πολιτικής ιστορίας επιχειρούν μια βιογραφική επισκόπηση του πόσο σύνθετο και απαιτητικό είναι το εξουσιαστικό παίγνιο. Φυσικά υπάρχουν και οι εξαιρέσεις, π.χ. η ταινία του Ολιβερ Στόουν για τον Τζον Κένεντι που είναι μια ελεγεία στη συνωμοσιολογία ή το «West Wing» («Δυτική Πτέρυγα»), το αρχέτυπο τηλεοπτικής σειράς με πολιτικό ενδιαφέρον που συνιστά ίσως την πιο παραδειγματική χαρτογράφηση των πολύπλοκων διαδρομών στη διαχείριση της προεδρικής εξουσίας στις ΗΠΑ και βασίζεται σε φανταστικούς (ιδεαλιστικά ελκυστικούς) πρωταγωνιστές.

Η σειρά που έβαλε νέα δεδομένα στο αφηγηματικό πλαίσιο του είδους της πολιτικής μυθοπλασίας είναι η σειρά «The Crown» («Το Στέμμα») του Netflix, η οποία τυγχάνει μεγάλης δημοφιλίας. Συνδυάζοντας στοιχεία από τον ρεαλισμό ταινιών με ιστορικό περιεχόμενο αλλά και το φαντασμαγορικό αναπαραστασιακό πλαίσιο της σαπουνόπερας (πρωταγωνιστικός ρόλος σε πολύπλοκες γυναίκες, ίντριγκες, ματαιωμένος ρομαντισμός, εικόνες χλιδής), έρχεται να διηγηθεί με μεγάλη διεισδυτικότητα την παρατεταμένη κρίση του βρετανικού θεσμού της βασιλείας. Η ζωή της βασίλισσας Ελισάβετ διατρέχει την ιστορία σχεδόν όλου του 20ού αιώνα δίνοντας την ευκαιρία στη σειρά να επιλέξει και να συντάξει μικρογραφίες πορτρέτων πολλών άλλων σημαντικών πολιτικών πρωταγωνιστών παγκόσμιας εμβέλειας (Τσόρτσιλ, Κένεντι, Θάτσερ κ.λπ.) αλλά και σημαντικών περιστατικών που είτε έχουν καταγραφεί στη συλλογική μνήμη είτε όχι. Ομως το βασικό της αντικείμενο είναι η διαρκής ταλάντευση ενός απαρχαιωμένου θεσμού όπως η βασιλεία μεταξύ δημόσιου χρέους και ιδιοτελών επιθυμιών ή συμφερόντων. Με άλλα λόγια, ο αναγκαστικός εκσυγχρονισμός / εκδημοκρατισμός ενός θεσμού που έφερε στο παρελθόν την αίγλη μιας ηγεμονικής, αποικιοκρατικής, ακόμη και αυταρχικής εξουσίας.

Στη συγκεκριμένη σειρά η σύγκλιση της ρεαλιστικής αισθητικής σειρών του BBC με το σύγχρονο μυθοπλαστικό σύμπαν αμφίσημων πρωταγωνιστών που βρίσκουμε σε αμερικανικές ή και σε σκανδιναβικές σειρές φθάνει σε υποδειγματικό επίπεδο. Είναι μια επιτυχία του Netflix να παγκοσμιοποιεί το εθνικό, και σε αυτή την περίπτωση η σύνθεση δείχνει απόλυτα επιτυχής. Ακόμη πιο σημαντική είναι η ιδιότητα της σειράς να ξεφεύγει τόσο από το συνωμοσιολογικό πλαίσιο που έχουν χαράξει άλλες πολιτικές μυθοπλαστικές σειρές με μεγάλη δημοφιλία (π.χ. «House of Cards») όσο και από εκείνο που τείνει στην εξιδανίκευση των βασικών πολιτικών πρωταγωνιστών. Ετσι η σειρά καταφέρνει όχι μόνο να εξοικειώσει τους θεατές με στιγμές της σύγχρονης ιστορίας και τα διάφορα τερτίπια της κοινοβουλευτικής ή βασιλικής εξουσίας, αλλά και να τους μυήσει σε μια αναζήτηση του πότε η εξουσία έχει συμβολικό, πότε πραγματικό περιεχόμενο και πότε και τα δύο. Μέσα από μια πολύ ενδιαφέρουσα κίνηση μυθοποίησης και απομυθοποίησης παλιών και νέων προσώπων, συμβόλων, διαδικασιών διαχείρισης του πολιτικού, το «Crown» γίνεται μια διεισδυτική αλλά καθόλου βαρετή ανατομία των σχέσεων εξουσίας μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής σφαίρας, ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, καθημερινής και ξεχωριστής ζωής, που όλο και περισσότερο γίνονται αδιαχώριστες τα χρόνια της μετανεωτερικότητας.

Ο Βασίλης Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης