Από το «κρούσμα» στο πρόσωπο

Ζούμε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Στην εποχή της υπέρβασης των εθνικών ορίων, της πολιτισμικής αλλοίωσης των εθνών αλλά και της αυτονομημένης δύναμης. Είναι γνωστό σε όλους ότι ο όρος «παγκοσμιοποίηση» ερμηνεύεται συχνά ως μια έντονη επιρροή του δυτικού πολιτισμού, δηλαδή του lifestyle και της οικονομίας στον υπόλοιπο κόσμο, κι έτσι δίκαια πολλές φορές χρησιμοποιείται αντί του όρου αυτού ο όρος «εκδυτικοποίηση».

Αναμφίβολα, βασικό γνώρισμα του δυτικού πολιτισμού είναι η ατομοκρατία. Ο σύγχρονος δυτικός κόσμος, με την υπέρμετρη ανάπτυξη της τεχνολογίας και την προκλητική συσσώρευση πλούτου, αγνοεί την έννοια του ανθρώπινου προσώπου, ως κατ’ εικόνα Θεού δημιουργία, την οποία συγχέει ή και ταυτίζει με το άτομο. Και αυτό διότι έχει απολέσει την κοινωνία της σχέσης.

Η αξία του ανθρώπινου πρόσωπου καταργείται και μετατρέπεται σε μία απρόσωπη ατομοκεντρικότητα, χρήσιμη μάλλον για οικονομικές έρευνες και στατιστικές μελέτες. Ετσι, ο άνθρωπος δεν εκλαμβάνεται ως έλλογη ελεύθερη αυτόνομη οντότητα, ούτε ως μοναδική και ανεπανάληπτη ψυχοσωματική και πνευματική υπόσταση, αλλά κυρίως ως μάζα, ως αριθμός, ως νούμερο, ως ψήφος, ως «like» και πλέον… ως κρούσμα.

Είναι γεγονός ότι η έξαρση της πανδημίας ενίσχυσε και προέβαλε υπερβολικά την έννοια του ατόμου, κυρίως μέσα από φράσεις όπως «ατομική ευθύνη», «ατομική προσευχή», ακόμη, δυστυχώς, και «ατομική λατρεία», έναντι της έννοιας της κοινότητας. Προέβαλε, θα λέγαμε, το άτομο σε συνάφεια με το άθροισμα ατόμων και όχι ως κοινωνία προσώπων. Αναμφίβολα, πρόκειται για μια προτεσταντική θεώρηση της ζωής ή και της πίστης, η οποία τοποθετεί στο κέντρο όλων το άτομο σε όλες τις κοσμικές του εκδηλώσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η αμφιλεγόμενη πρόταση του καταξιωμένου και κορυφαίου συμβούλου υγείας, Ελβετού κ. Γουίλι Ογκιερ, με αφορμή την υπερβολική επιβάρυνση του εθνικού συστήματος υγείας της χώρας του, να μην έχουν δικαίωμα εισαγωγής σε ΜΕΘ όσοι παραβλέπουν εσκεμμένα τα μέτρα προστασίας κατά του ιού, έρχεται να υπερτονίσει την εφαρμογή της προτεσταντικής αυτής ηθικής, κατά τρόπο βεβαίως άτεγκτο, η οποία «τιμωρεί» το άτομο για επιλογές που ζημιώνουν το κοινωνικό σύνολο.

Ωστόσο, η εφαρμογή της λογικής αυτής έρχεται σε πλήρη αντίθεση τόσο με την ιατρική ηθική και δεοντολογία, που αναφέρει ο όρκος του Ιπποκράτη, όσο βεβαίως και με την «αγαπητική» ή και «συγχωρετική» στάση της ορθόδοξης θεολογίας και της πατερικής παράδοσης, σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος αποτελεί οργανικό μέλος του θεανθρώπινου σώματος της Εκκλησίας και χρήζει βοηθείας και αρωγής ως ασθενές μέλος.

Πράγματι, η πατερική γραμματεία και κυρίως οι καππαδόκες πατέρες ανέπτυξαν την έννοια του ανθρώπινου προσώπου, η ιερότητα του οποίου αποτέλεσε γι’ αυτούς πηγή έμπνευσης για να εμβαθύνουν στο μυστήριο της θείας οικονομίας. Με τον όρο «πρόσωπο» προσδιορίζεται μια σχέση. Ετσι, το πρόσωπο δεν μπορεί να υπάρξει έξω από τη σχέση του με τον Δημιουργό του και τους άλλους ανθρώπους. Δεν μπορεί να κατανοηθεί δίχως την αγάπη και δίχως την κοινωνία της αγάπης.

Η Εκκλησία μας, ως κοινωνία προσώπων και όχι απρόσωπη μάζα θρησκευόμενων ατόμων, προβάλλει τη μοναδική αξία του ανθρώπινου προσώπου και τονίζει το κατ’ εικόνα και ομοίωση που φέρει κάθε άνθρωπος. Ετσι, για την ορθόδοξη θεολογία δεν υφίσταται ατομική προσευχή, αλλά «προσωπική προσευχή», αφού αναπτύσσεται μια προσωπική σχέση. Η Θεία Λειτουργία δεν είναι ατομική λατρεία, αλλά συλλογική. Είναι ο γλυκασμός της κοινωνίας της ζωής εν Χριστώ, μια διαρκής πορεία από το «εγώ» στο «εμείς» και η απόλυτη ελευθερία του προσώπου, αφού «Χριστός ημάς ηλευθέρωσε» (Γαλ. 5,1).

Την ώρα αυτή όμως απαιτείται και χρειάζεται από όλους περισσότερη θυσία και προσοχή για να προφυλάξουμε το αγαθό της ζωής, το μεγάλο αυτό δώρο του Θεού προς κάθε άνθρωπο ανεξαρτήτως χρώματος, φύλου, θρησκείας και καταγωγής. Η πανδημία, με τη βοήθεια του Θεού, θα περάσει. Τι θα αφήσει όμως πίσω της; Εύχομαι τα λιγότερα θύματα, αλλά και μια πιο ισχυρή κοινωνία αλληλεγγύης και προσφοράς. Ενα βίωμα της Ορθοδοξίας στο πρόσωπο του άλλου μέσα από το πρίσμα της αγάπης, της καταλλαγής, της ψυχικής γαλήνης και έναν κόσμο πιο πνευματικό, πιο ανθρώπινο. Κουράγιο, αδελφοί μου!