Ενα Booker για τη Σκωτία της Θάτσερ

Μέχρι να διαμορφωθεί η βραχεία λίστα του Booker τα μεγάλα ονόματα ήταν εκείνα της Χίλαρι Μάντελ (κατόχου του βραβείου εις διπλούν) και της Αν Τάιλερ (οι «Δεσμώτες του παρελθόντος», εκδ. Ζαχαρόπουλος, της είχαν χαρίσει το Πούλιτζερ το 1989). Κι ύστερα προέκυψε η τελική εξάδα, που χαρακτηρίστηκε ανανεωτική «έκπληξη» – ή, κατ’ άλλους, προσαρμογή στα ήθη που επιβάλλει η ανάγκη για την περίφημη αντιπροσωπευτικότητα ή τη μετα-αποικιοκρατική λογοτεχνία. Η λογοτεχνική αξία του σκωτσέζου σχεδιαστή μόδας Ντάγκλας Στιούαρτ (Douglas Stuart), που είναι από χθες κάτοχος του σημαντικού βραβείου μυθιστορήματος, συνοδεία επάθλου 50.000 λιρών, μένει να φανεί – ειδικά από τη στιγμή που οι τίτλοι του θεσμού κερδίζουν ταχύτατη αναγνώριση και μεταφράζονται σε αρκετές γλώσσες.

Στο βιβλίο του «Shuggie Bain» (αναμένεται από τις εκδ. Μεταίχμιο το 2021, σε μετάφραση Σταυρούλας Αργυροπούλου), που διαδραματίζεται σε μια εργατική συνοικία της Γλασκώβης κατά τη δεκαετία του 1980, η Agnes είναι παντρεμένη με έναν οδηγό ταξί. Ονειρεύεται ένα όμορφο σπίτι την εποχή που η πολιτική της Θάτσερ αλλάζει την όψη της σύγχρονης Βρετανίας. Τα μεγάλα παιδιά της παίρνουν αποστάσεις, της μένει μόνο ο μικρός Shuggie, στον οποίο η γειτονιά δεν αναγνωρίζει το «δικαίωμα» στη διαφορετικότητα. Μητέρα και γιος θα αναπτύξουν έναν δεσμό σε πείσμα της δυσλειτουργικής κοινότητας. «Θα γίνει κλασικό βιβλίο» δήλωσε μετά την απονομή η πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Μάργκαρετ Μπάσμπι: «Μια συγκινητική, συναρπαστική, γεμάτη αποχρώσεις αποτύπωση μιας περίκλειστης κοινωνίας, των ανθρώπων και των αξιών της… Η ποίηση στις περιγραφές του Στιούαρτ και η ακρίβεια των παρατηρήσεών του ξεχωρίζουν: τίποτε δεν πάει χαμένο».

Ο Βρετανοαμερικανός Στιούαρτ ανήκε στους συνολικά τέσσερις συγγραφείς της βραχείας λίστας που έκαναν φέτος το λογοτεχνικό τους ντεμπούτο, μαζί με τις Diane Cook («The New Wilderness»), Avni Doshi  («Burnt Sugar») και τον Brandon Taylor («Real Life»). Ηταν, εξάλλου, ένας από τους πέντε που γεννήθηκαν ή ζουν πλέον στις ΗΠΑ. Την εξάδα συμπλήρωνε η Ζιμπαμπουεανή Tsitsi Dangarembga με το μυθιστόρημα της «This mournable body», όπου περιγραφόταν η προσπάθεια μιας γυναίκας να επιβιώσει στη μετα-αποικιοκρατική Ζιμπάμπουε. Η Dangarembga συνελήφθη τον περασμένο Ιούλιο σε αντικυβερνητική διαδήλωση στο Χαράρε, με τη επόμενη δίκη της να αναμένεται στις 24 Νοεμβρίου. Τέλος, η Maaza Mengiste υπήρξε η πρώτη αιθιοπίδα συγγραφέας που έφτασε μέχρι τη βραχεία λίστα των βραβείων (με το «The Shadow King», ιστορία των ανθρώπων που ξεσηκώθηκαν κατά τη διάρκεια της ιταλικής εισβολής στην Αιθιοπία το 1935).

ΟΜΠΑΜΑ ΚΑΙ ΑΤΓΟΥΝΤ. Το Βραβείο Booker απονέμεται κάθε χρόνο στο καλύτερο αγγλόφωνο μυθιστόρημα, με τις υποψηφιότητες από το 2014 να περιλαμβάνουν οποιονδήποτε συγγραφέα – ανεξαρτήτου εθνικότητας – γράφει στην αγγλική και το έργο του έχει εκδοθεί στη Βρετανία. Απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις εκ μέρους της βρετανικής εκδοτικής βιομηχανίας, η οποία έκανε λόγο για κυριαρχία των αμερικανών συγγραφέων. Στην τελετή της ανακοίνωσης, που πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά από το Roundhouse, σε συνεργασία με το BBC, ο Μπαράκ Ομπάμα, λίγο μετά την κυκλοφορία των απομνημονευμάτων του «Στη γη της επαγγελίας» (Αθενς Bookstore, μτφ. Χρύσα Φραγκιαδάκη, Μάνος Τζιρίτας) μίλησε για τη σημασία που έχει για αυτόν η ανάγνωση μυθιστορημάτων. Είναι άλλωστε από τις περιπτώσεις που η φιλαναγνωσία δεν είναι αποκλειστικά δήλωση προσωπικού μάρκετινγκ. Σε μια λίστα των καλύτερων βιβλίων που διάβασε πέρυσι είχε συμπεριλάβει το «Κορίτσι, γυναίκα, άλλο» της Μπερναντίν Εβαρίστο (στα ελληνικά από τις εκδ. Gutenberg, μτφ. Ρένα Χατχούτ), το «Κανονικοί άνθρωποι» της Σάλι Ρούνεϊ (εκδ. Πατάκη, μτφ. Δημήτρης Αθηνάκης) και το «Γουλφ Χολ» της Χίλαρι Μάντελ (εκδ. Πάπυρος, μτφ. Αθανάσιος Ζάβαλος). Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ συμμετείχε μαζί με πρώην βραβευμένους συγγραφείς όπως ο Καζούο Ισιγκούρο (Νομπέλ το 2017, Μπούκερ το 1989 για τα «Απομεινάρια μιας μέρας»), η Μάργκαρετ Ατγουντ (2000 για τον «Τυφλό δολοφόνο» και 2019, εξ ημισείας για τις «Διαθήκες») και η Μπερναντίν Εβαρίστο (2019).